modellen voor onderzoek.jpg

Diabetes nadoen buiten het lichaam voor onderzoek

Niet alles van diabetes kun je even makkelijk onderzoeken in het menselijk lichaam. Daarom gebruiken onderzoekers vaak modellen waarin de ziekte nagebootst wordt. We zetten ze kort op een rij.

Bij diabetes spelen bètacellen in de alvleesklier de hoofdrol. Maar het is een complexe ziekte en hoe meer onderzoeken er zijn, hoe meer verschillende bijrollen er bekend worden. Zo werken in de alvleesklier niet alleen de bètacellen, maar ook de zogenoemde alfacellen aan een stabiele bloedsuiker.

Om te weten wat er bij diabetes precies gebeurt en fout gaat, zou je een kijkje willen nemen in het lichaam. Dat gaat natuurlijk niet zomaar. Daarom werken onderzoekers aan manieren om dat op een andere manier te onderzoeken.

Stukjes alvleesklier

Onderzoekers kunnen hele dunne plakjes van donoralvleesklieren nu een paar weken bewaren. Door deze plakjes op een speciale manier te behandelen, overleven de cellen buiten het lichaam.

Dankzij deze doorbraak kunnen ze bijvoorbeeld onderzoeken wat er nodig is om nieuwe bètacellen te maken in een stukje alvleesklier van iemand met diabetes.

Mini-alvleesklier

Naast het onderzoeken van stukjes alvleesklier van donoren, werken onderzoekers al een aantal jaar aan het kweken van nieuwe mini-alvleeskliertjes uit menselijke stamcellen.

Net als in de dunne plakjes alvleesklier, zitten in deze nieuw gebouwde mini-alvleeskliertjes al de verschillende typen cellen van een alvleesklier. Onderzoekers in Utrecht hebben ook bijgedragen aan deze ontwikkelingen.

In zo’n mini-alvleesklier kun je bijvoorbeeld onderzoeken welke factoren nodig zijn voor het ontstaan van nieuwe insulineproducerende cellen.

Organen-op-een-chip

De omgeving van de cellen bepaalt ook voor een belangrijk deel hoe goed de cellen werken. Bloedvaatjes in de buurt leveren bijvoorbeeld zuurstof. De opvolger van de mini-alvleeskliertjes heeft ook een oplossing voor de bloedvaatjes. Bij deze organen-op-een-chip stroomt er vloeistof langs de cellen.

Het woord ‘chip’ slaat op een klein stukje glas of kunststof. Daarin zitten kleine kanaaltjes waar vloeistoffen doorheen kunnen stromen, en die lopen langs kamertjes waar cellen in kunnen worden geplaatst.

Het voordeel is dat je belangrijke processen buiten de cellen makkelijker kunt bestuderen, zoals het afgeven van nieuw gemaakte insuline in het bloed.

Het afweersysteem

Ook buiten de alvleesklier zijn er belangrijke spelers bij het ontstaan van diabetes. Zoals cellen van het afweersysteem. De volgende stap in de ontwikkeling van een betrouwbaar model, is het toevoegen van afweercellen aan de bestaande organen-op-een-chip.

We weten al langer dat diabetes niet de fout is van het afweersysteem. Juist het samenspel tussen bètacellen en afweercellen speelt een rol bij het ontstaan van de ziekte. Door afweercellen toe te voegen aan het model kunnen we straks gerichter behandelingen testen.

Diabetespatiënt-op-een-chip

Sommige onderzoekers kijken nog veel verder dan de alvleesklier alleen. Zij willen ook complicaties buiten het lichaam kunnen bestuderen. Daarvoor denken ze eraan om mini-ogen, mini-nieren en mini-levers aan het model toe te voegen. Elk orgaan bevind zich dan op een ‘chip’.

Door ‘chips’ van de verschillende organen aan elkaar te koppelen via de vloeistofkanaaltjes, zou je theoretisch een hele diabetespatiënt-op-een-chip kunnen maken. Maar dit blijft voorlopig nog toekomstmuziek.

Medicijnen testen

Door steeds betere en completere modellen te gebruiken, kunnen nieuwe medicijnen straks makkelijker getest worden. Want als nieuwe medicijnen een goed effect hebben op bètacellen, maar tegelijkertijd schade aanbrengen aan andere organen, wil je dat wel weten voordat je het met mensen gaat testen. Met de nieuwe ontwikkelingen is er vooraf een beter beeld van wat het medicijn doet.

Persoonlijke modellen

Dit soort nieuwe modellen die het lichaam nabootsen, worden voor mensen met diabetes in de toekomst ook heel concreet. Omdat de modellen vaak gemaakt worden uit stamcellen, zouden onderzoekers ook stamcellen van specifieke patiënten kunnen gebruiken. Hierdoor zijn dus medicijnen te testen in een model dat precies op jou lijkt, omdat het van jouw cellen gemaakt is. Hiermee komt betere ‘zorg op maat’ nog dichterbij.

Op de hoogte blijven?

Ontvang regelmatig nieuws over diabetes type 1 per e-mail, met alleen artikelen die voor jou interessant zijn. Maak eenvoudig in 1 minuut een account aan en geef je interesses aan!


Vragen naar aanleiding van dit artikel (0)


Stel een vraag

Gesprekken over dit artikel (0)


Start gesprek

Gerelateerde onderzoeksartikelen

Bloedstamcellen missen eiwit bij diabetes type 1.jpg
25 januari 2019

Bloedstamcellen mogelijke rol bij ontstaan en toekomstige behandeling diabetes type 1

diabetesonderzoekers.jpg
29 maart 2018

Nederlandse diabetes type 1-onderzoekers

genezing diabetes type 1.jpg
07 juni 2018

Waar staan we in onderzoek naar de genezing van diabetes type 1?