Zombiecellen bij diabetes type 1.jpg

Zitten er zombiecellen in de alvleesklier - en moeten ze weg?

Als bètacellen ontregeld raken, kunnen ze veranderen in ‘zombiecellen’ die hun omgeving verstoren. Door deze schadelijke bètacellen weg te halen, kunnen onderzoekers diabetes type 1 bij muizen verminderen. Wordt dit ook een therapie voor mensen?

Cellen die insuline maken zijn van levensbelang. Als je deze bètacellen niet meer hebt, of als ze niet meer werken, dan moet je zelf insuline spuiten. Dat weet iedereen met diabetes type 1 maar al te goed. Daarom zijn veel onderzoekers bezig met het maken van nieuwe cellen, of het behouden van resterende bètacellen.

Maar er zijn ook onderzoekers die kijken of er juist bètacellen wég zouden moeten. Namelijk cellen waar iets mee misgaat, waardoor ze de boel in de war schoppen. Ze brengen hierdoor mogelijk zelfs de type 1-afweerreactie op gang.

Ontregelde cellen en afweerreactie

Uit de nieuwste onderzoeken blijkt dat er verschillende dingen mis kunnen gaan met bètacellen, en waarop het afweersysteem kan gaan reageren:

  • bètacellen kunnen gaan lijden aan celstress;
  • daardoor kunnen ze zich vergissen en een verkeerd eiwit aanmaken,
  • of ze kunnen overactieve ‘zombie’-cellen worden
  • en allerlei signalen uitzenden richting andere cellen (SOS).

En denk je nu: zombies? SOS? Eh … ? Inderdaad, het is allemaal behoorlijk nieuwe kennis waarover de wetenschap nog veel moet ophelderen. Hieronder zie je een korte uitleg van wat we nu weten.

Celstress bij bètacellen

Het is al bekend dat cellen gestrest kunnen raken. Celstress ontstaat wanneer de cel uit balans raakt door bijvoorbeeld factoren in zijn omgeving.

Een onderzoeksteam onder leiding van dr. Arnaud Zaldumbide (Leids Universitair Medisch Centrum, LUMC) doet onderzoek naar gestreste bètacellen. Zij willen beter begrijpen wat de stress precies veroorzaakt. Bovendien willen ze weten waarom en hoe het afweersysteem reageert op deze gestreste bètacellen.

Een vreemd eiwit in plaats van insuline

Celstress is niet goed voor bètacellen, zagen dr. Zaldumbide en prof. dr. Roep (LUMC) al eerder. Om insuline te maken, lezen bètacellen telkens keurig hetzelfde recept door. Maar onder stress maken ze een leesfout in het recept. Daardoor maken ze in plaats van insuline een eiwit dat er verdacht uitziet voor het afweersysteem. Dat valt daardoor de bètacellen aan.

SOS-signalen vanuit cellen

Een ander gevolg van celstress kan zijn dat een cel in een toestand komt die ‘senescentie’ heet. In plaats van doodgaan, blijven de cellen bestaan. Je zou deze cellen ook wel kunnen zien als zombiecellen. Deze cellen worden overactief en gaan bijvoorbeeld allerlei signalen uitzenden. Deze signalen zijn bedoeld om cellen in de nabije omgeving om hulp te vragen, als een soort SOS-signalen.

Zombiecellen schadelijk

Helaas zijn de SOS-signalen van zombiecellen schadelijk voor de cellen in de omgeving. De buurcellen kunnen hierdoor slechter gaan werken. Daarnaast trekken deze SOS-signalen afweercellen aan. Hierdoor komt een afweerreactie op gang in de eilandjes van Langerhans, met als gevolg diabetes type 1.

De beschadigde cel infecteert dus zijn omgeving. Deze zombiecellen worden ook vaak in verband gebracht met veroudering en het ontstaan van andere ziekten.

Gevonden bij diabetes type 1

Wetenschappers van de Universiteit van Californië onder leiding van dr. Bhushan hebben zombie-bètacellen gevonden in de eilandjes van Langerhans in de alvleesklier van muizen én mensen met diabetes type 1. Ze publiceerden dit in het top-vakblad Cell Metabolism.

Een andere aanwijzing dat zombie-bètacellen een rol kunnen spelen bij mensen met diabetes, komt uit onderzoek met menselijke bètacellen. Dezelfde Amerikaanse onderzoekers konden namelijk vanuit menselijke bètacellen zombiecellen maken die vervolgens SOS-signalen uitzonden.

Cellen weghalen

Dr. Bushnan liet zien dat als je de zombie-bètacellen weghaalt, dit beginnende diabetes type 1 afremt bij muizen. De gezonde bètacellen blijven beter behouden en de aanval van het afweersysteem in de eilandjes van Langerhans is minder heftig.

Dr. Arnaud Zaldumbide (LUMC) volgt dit onderzoek nauwlettend: ‘Deze nieuwe therapie lijkt tegen je gevoel in te gaan. Maar het effect van het weghalen van aangetaste bètacellen is opmerkelijk. Dit vormt de basis van verder onderzoek naar de vertaling van de therapie naar mensen met diabetes.’

Nog veel uit te zoeken

Volgens andere, Israëlische onderzoekers is de ontwikkeling van bètacellen naar zombiecellen een natuurlijk verloop. Hoe ouder de cellen worden, hoe harder ze gaan werken. Wanneer dit omslaat naar de schadelijke zombiestaat waarbij de cellen schadelijke stoffen afgeven, is nog onduidelijk. Misschien is het weghalen van alle zombiecellen als therapie daarom iets te makkelijk gedacht.

Geneesmiddelen

Er zijn er al geneesmiddelen die specifiek deze zombiecellen opruimen; die zijn ontwikkeld voor gebruik bij kanker. Deze middelen heten senolytische middelen en ze worden nu volop getest als medicijnen voor andere ziekten zoals gewrichtsslijtage, spierzwakte en alzheimer en misschien straks ook diabetes type 1.

De veiligheid van deze middelen is dus al bij mensen onderzocht. Zodra duidelijk is wat de juiste balans en aanpak is voor mensen met diabetes, kan het naar verhouding snel in de praktijk komen.

Dit is een nieuwe richting van onderzoek die veel nieuwe kennis oplevert en weer nieuwe mogelijkheden biedt. Wel is het goed om te bedenken: deze onderzoeken zijn nu nog vooral gedaan met muizen. En er zijn verschillen tussen muizen-bètacellen en mensen-bètacellen. Daarom moeten we voorzichtig zijn met de vertaling van de resultaten van dit onderzoek naar mensen met diabetes.

Op de hoogte blijven?

Ontvang regelmatig nieuws over diabetes type 1 per e-mail, met alleen artikelen die voor jou interessant zijn. Maak eenvoudig in 1 minuut een account aan en geef je interesses aan!


Vragen naar aanleiding van dit artikel (1)


Moet je zieke betacellen nu uitschakelen of juist proberen weer in te schakelen?

Dat hangt denk ik af van je definitie van ziek. Zijn alleen de bètacellen die de afweerreactie opgang brengen (de zogenaamde ‘aanstichters’) ziek, of ook de bètacellen die als gevolg van de afweerreactie minder insuline gaan maken (de zogenaamde ‘onschuldige omstanders’). In principe streven de onderzoekers ernaar om zoveel mogelijk de bètacellen van de mensen zelf te gebruiken als lichaamseigen bron voor insuline. De cellen die zich daar het beste voor lenen zijn de onschuldige omstanders. Deze zou je graag willen behouden. Terwijl je de aanstichters juist wilt elimineren.  

Vraag gesteld door: CGM in de basisverzekering!
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 20 augustus 2019 om 12:05

Stel een vraag

Gesprekken over dit artikel (0)


Start gesprek

Gerelateerde onderzoeksartikelen

04 juli 2019

Nieuw groot onderzoek naar overlevende bètacellen bij diabetes type 1

Proinsuline zegt wat over betacellen.jpg
21 februari 2019

Proinsuline bewijst werking bètacellen

Bloedstamcellen missen eiwit bij diabetes type 1.jpg
25 januari 2019

Bloedstamcellen mogelijke rol bij ontstaan en toekomstige behandeling diabetes type 1