Hoe de afweerreactie bij diabetes type 1 precies verloopt, is nog steeds niet goed bekend. Onderzoekers vonden vorig jaar weer een interessant puzzelstukje: het heeft mogelijk te maken met bloedstamcellen en een eiwit met de naam PD-L1. We komen er even wat uitgebreider op terug.

In het bloed komen afweercellen en rode bloedcellen voor. Deze cellen ontstaan allemaal uit dezelfde bron: de bloedstamcel. Dat gebeurt in het beenmerg, maar bloedstamcellen komen ook in het bloed voor, alleen niet zo veel.

Onderzoekers deden een jaar geleden een belangrijke ontdekking waar inmiddels weer verder onderzoek naar wordt gedaan. Daarom komen we er nu wat uitgebreider op terug: bloedstamcellen zien er bij mensen met diabetes type 1 anders uit. Hun bloedstamcellen bevatten minder of geen PD-L1, dat is een eiwit. De onderzoekers denken dat dit meespeelt in de afweeraanval op de insuline-producerende bètacellen in de alvleesklier.

Wat doet het eiwit PD-L1?

Op bloedstamcellen komt normaal gesproken altijd het eiwit PD-L1 voor. Het heeft een belangrijke taak: ervoor zorgen dat afweercellen zich goed gedragen.

Dat doet het eiwit door zich te hechten aan een ander eiwit op afweercellen: PD-1. Daarmee remt het de afweercel, zodat een afweerreactie niet uit de hand loopt – zoals bij diabetes type 1. Uit onderzoek blijkt dat muizen die geen PD-L1 of PD-1 aanmaken een verhoogde kans hebben op diabetes type 1.

Minder PD-L1 bij muizen met diabetes

De onderzoekers ontdekten dat muizen met diabetes type 1 nauwelijks PD-L1 op de bloedstamcellen hadden. Het eiwit zat wel op andere cellen. Waarom dan niet op de bloedstamcellen?

De onderzoekers denken dat er iets aan de hand is met kleine moleculen in bloedstamcellen. Deze kleine moleculen heten microRNA’s en bepalen de hoeveelheid PD-L1 op de bloedstamcel. Wat er dan precies aan de hand is met deze microRNA’s weten ze nog niet.

PD-L1 remt afweerreactie bij muizen

De onderzoekers haalden de PD-L1-loze bloedstamcellen uit de muizen met diabetes type 1. Ze zorgden ervoor dat de bloedstamcellen wel PD-L1 gingen maken, en plaatsten ze terug in de muizen met verhoogde bloedsuikerwaarden. Na het terugplaatsten gingen de bloedstamcellen met PD-L1 vooral naar de alvleesklier.

De bloedsuikerwaarden gingen omlaag en de afweerreactie in de alvleesklier nam af. De onderzoekers concludeerden dat de bloedstamcellen met PD-L1 waarschijnlijk de afweerreactie tegen de bètacellen remmen. In ieder geval bij deze muizen.

Ook bij mensen minder PD-L1

Maar een muis is geen mens. Daarom vroegen de onderzoekers zich af of bij mensen met diabetes ook minder PD-L1 op de bloedstamcellen zit. En inderdaad, ook mensen hadden het PD-L1-tekort. Bij mensen zonder diabetes hadden de bloedstamcellen wel PD-L1.

Toen de onderzoekers deze bloedstamcellen van mensen met diabetes type 1 nauwkeurig bekeken, zagen ze dat ook in deze cellen de microRNA’s veranderd waren. Toen ze de hoeveelheid PD-L1 herstelden, konden deze bloedstamcellen in het laboratorium de afweerreactie remmen.

Transplantatie met bloedstamcellen?

Een van de nieuwe behandelingen voor diabetes type 1 waar momenteel aan gewerkt wordt, is een transplantatie met bloedstamcellen. Maar het succes is tot nu toe niet zo groot. Dat kan wellicht veranderen met de resultaten uit dit onderzoek. Want die laten zien dat het aanbrengen van PD-L1 op de bloedstamcellen ervoor zorgt dat de afweerreactie in de alvleesklier wordt geremd. De onderzoekers hebben ook aanwijzingen dat dit mogelijk ook bij mensen werkt.

Dit is veelbelovend stamcelonderzoek. Een volgende stap is om te testen of het aanbrengen van PD-L1 op bloedstamcellen en het terugplaatsten van deze cellen ook goed werkt bij mensen met diabetes type 1. Zo ja, dan zal ook nog moeten blijken hoe goed en hoe lang de afweerreactie tegen de insuline-producerende bètacellen geremd wordt.

Bron: Science Translational Medicine en Nature

Op de hoogte blijven?

Ontvang elke 2 weken nieuws over diabetes type 1 per e-mail, met alleen artikelen die voor jou interessant zijn. Maak eenvoudig in 1 minuut een account aan en geef je interesses aan!