Eelco de Koning over nieuwe eilandjes.jpg

Nieuwe insulineproducerende cellen: bijgepraat door prof. Eelco de Koning

Wetenschappers werken hard aan nieuwe insulineproducerende bètacellen voor mensen met diabetes type 1. Op Wereld Diabetes Dag vertelde prof. dr. Eelco de Koning over ontwikkelingen rond de genezing van diabetes type 1 met hulp van nieuwe cellen uit stamcellen.

‘Hoe ver staat het met nieuwe insulineproducerende cellen?’ Die vraag krijgt prof. dr. Eelco de Koning (LUMC, Hubrecht Instituut) vaak op zijn spreekuur. Hij is in Nederland een van de topwetenschappers op het gebied van nieuwe cellen voor mensen met diabetes type 1.

Op Wereld Diabetes Dag gaf hij in Amersfoort een overzicht van de stand van zaken rond nieuwe bètacellen, aan een zaal met 350 bezoekers van de diabetes type 1-infoavond van het Diabetes Fonds.

Bètacellen doen alles zelf

In de alvleesklier zitten normaal gesproken een miljoen bètacellen, die insuline maken. Ieder van die cellen doet twee dingen, legt De Koning uit: glucose meten in het bloed, en geleidelijk de benodigde insuline afgeven. Het meten en afgeven zijn automatisch gekoppeld, daar komen geen hersenen aan te pas.

In de behandeling van diabetes type 1, met glucose meten en insuline spuiten, kunnen we dat nooit zo precies nadoen. Wel worden de technieken daarvoor steeds beter, en dat levert steeds meer kwaliteit van leven op. Daarom is goed dat we dat zo goed mogelijk op orde hebben totdat er genezende therapieën komen.

Transplantatie van alvleesklier of eilandjes

Bij mensen met diabetes type 1 zijn de insulineproducerende bètacellen grotendeels kapot gemaakt door het afweersysteem. Om die te vervangen, is het mogelijk om een alvleesklier te transplanteren, of nog beter alleen de eilandjes van Langerhans, met groepjes bètacellen. Want 99 procent van de alvleesklier maakt spijsverteringsenzymen, en dat werkt bij diabetes type 1 nog gewoon.

Nu komen alleen erg zieke of chronisch ontregelde mensen ervoor in aanmerking, omdat de afstotingsremmende medicijnen daarna erg veel nadelen hebben. Ook zijn er te weinig donororganen. De Koning beschrijft hoe een eilandjestransplantatie verloopt, hoe eenvoudig de ingreep eigenlijk is vergeleken met een orgaantransplantatie.

Bètacellen maken uit stamcellen (en veel)

Voor de toekomst ziet De Koning een belangrijke rol voor de ‘regeneratieve geneeskunde’: het herstellen van weefsels. Hij en veel andere wetenschappers werken daar nu aan. Zij willen nieuwe bètacellen maken die na transplantatie zelf glucose in het bloed meten en insuline afgeven. Als basis daarvoor nemen ze stamcellen. Dat zijn cellen die nog kunnen uitgroeien tot elke soort cel in ons lichaam, dus ook bètacellen.

Het ideaalst is het om stamcellen van iemand zelf te gebruiken als basis voor nieuwe cellen, want dan is er minder risico op afstoting. En dat kan al! De Koning beschrijft hoe zij een huidcel kunnen terug veranderen naar een stamcel, die weer alle kanten op kan. Met de juiste signaaltjes laten ze deze stamcel in het lab zich ontwikkelen tot een bètacel. Daarna moeten ze ook vermenigvuldigd worden zodat er genoeg zijn voor een transplantatie. Om dit voor elkaar te krijgen is de afgelopen tien jaar veel tijd en geld geïnvesteerd. Ook de grote diabetes-farmaceuten zijn hier overigens mee bezig.

Transplanteren zonder gevaar voor afstoting

Nieuwe cellen moeten na transplantatie worden beschermd. Liefst met een verpakking van biomaterialen die goed passen bij het lichaam, zodat er geen afstotingsremmende middelen nodig zijn. De Koning werkt aan zo’n verpakking, samen met wetenschappers en bedrijven in Maastricht die gespecialiseerd zijn in biomaterialen. Dat gebeurt binnen het grote samenwerkingsverband RegMed XB, samen met meerdere partners waaronder het Diabetes Fonds en Stichting DON.

De Koning beschrijft de verpakking als een soort theezakje dat je onder de huid aanbrengt. Het zakje heeft hele kleine poriën waardoor afweercellen er niet bij kunnen, maar er wel bloed naar binnen kan, en insuline naar buiten. En dat wordt ook al getest: nieuwe bètacellen uit menselijke stamcellen hielden bij muizen de bloedsuiker een jaar lang op 5 mmol/mol (terwijl muizen normaal gesproken op 10 mmol/mol zitten).

Ook de eerste tests met mensen zijn al gedaan, met een variant van zo’n verpakking, door het Amerikaanse bedrijf Viacyte. Dit jaar kwamen de eerste resultaten: het kan echt nog wel beter, want er groeit veel weefsel rond het zakje als je het onder de huid transplanteert. Maar het is wel veilig en dat is ontzettend belangrijk. De cellen mogen zich niet door ontwikkelen naar verkeerde cellen.

Veel stappen nodig voor doorbraak

Maar wanneer komen die nieuwe cellen nou? De Koning waarschuwt voor krantenkoppen met ‘diabetesdoorbraak’. Een kop is vaak veel te kort door de bocht. De Koning raadt aan om vooral het artikel echt te lezen. Daarin staat meestal dat er hard wordt gewerkt om een doorbraak te bereiken, maar dat het nog niet zover is.

De Koning noemt het verhaal van het meisje Elisabeth Hughes, dat precies honderd jaar geleden de diagnose diabetes type 1 kreeg, toen mensen nog ten dode opgeschreven waren. Haar arts zei: er zit iets nieuws aan te komen uit onderzoek, en we houden je in leven op een dieet zonder koolhydraten tot die doorbraak er komt. Vier jaar lang wachtte Elisabeth op die doorbraak, tot zij op 15-jarige leeftijd (toen ze nog maar 20 kilo woog) als eerste Amerikaan de levensreddende insuline-injecties kreeg.

Doorbraken gebeuren niet opeens, maar er gaan vele stapjes aan vooraf. Dat geldt ook voor nieuwe cellen: het heeft nog tijd nodig maar er zijn al belangrijke stappen gezet.

Op de hoogte blijven?

Ontvang elke 2 weken nieuws over diabetes type 1 per e-mail, met alleen artikelen die voor jou interessant zijn. Maak eenvoudig in 1 minuut een account aan en geef je interesses aan!


Vragen naar aanleiding van dit artikel (0)


Stel een vraag

Gesprekken over dit artikel (0)


Start gesprek

Gerelateerde onderzoeksartikelen

12 september 2018

Eilandjestransplantatie klaarmaken voor de toekomst

diabetesonderzoekers.jpg
29 maart 2018

Nederlandse diabetes type 1-onderzoekers

genezing diabetes type 1.jpg
07 juni 2018

Waar staan we in onderzoek naar de genezing van diabetes type 1?