Arnaud 1 op maat v website.jpg

Bètacel ontstressen voor volgende stap richting genezing

Insulineproducerende cellen in de alvleesklier die gestrest zijn, lokken zelf uit dat de afweer ze vernielt. Het gevolg is diabetes type 1. Celbioloog Arnaud Zaldumbide van het LUMC gaat op zoek naar een anti-stressmiddel voor gestreste bètacellen. Zo wil hij de cellen redden.

Vorig jaar moesten de boeken over diabetes type 1 opeens herschreven worden. Want toen toonden dr. Arnaud Zaldumbide en prof. dr. Bart Roep aan dat diabetes type 1 geen vergissing is van het afweersysteem, zoals altijd werd gedacht, maar van de bètacellen zelf. Dus van de cellen in de alvleesklier die insuline aanmaken. Nu komt daar een vervolg op.

Gestreste bètacellen

Een bètacel kan lijden aan ‘celstress’. Dat heeft niets te maken met werkstress of examenstress. Celstress betekent dat onderdelen van de cel uit balans zijn geraakt, onder invloed van de omgeving van de cel. Bijvoorbeeld door stoffen die te maken hebben met ontsteking. De cel werkt dan niet meer goed.

Arnaud Zaldumbide: ‘We ontdekten dat gestreste bètacellen een fout maken: in plaats van insuline maken ze een onbekend eiwit. De afweer, die ons lichaam beschermt tegen indringers, ziet deze fout als gevaarlijk. Hij valt de bètacellen aan en vernielt ze. Het gevolg is dat je te weinig bètacellen overhoudt en diabetes type 1 hebt.’

Ontstressen

Maar wat gaat er precies mis in een gestreste bètacel? Kan hij ook weer ontstressen, zodat hij niet meer de aandacht trekt van de afweer? Dat onderzoekt Zaldumbide de komende vijf jaar. Hij krijgt daarvoor 1,5 miljoen euro van het Diabetes Fonds en stichting DON. Zaldumbide werkt in dit onderzoek samen met prof. Decio Eizirik van de Vrije Universiteit Brussel, en met prof. Bart Roep en dr. Bruno Guigas van het LUMC.

Bestaande middelen als nieuwe therapie

Tegen gestreste bètacellen helpen geen ontspanningsoefeningen ... Daarom gaat Zaldumbide op zoek naar bestaande middelen die kunnen dienen als anti-stressmiddel. Medicijnen voor andere doeleinden die toevallig als bijwerking hebben dat ze bètacellen ontstressen. Ze zijn dus al bewezen veilig. Daardoor kan een eventuele behandeling straks snel getest worden met mensen. 

Zaldumbide: ‘Hopelijk beschermt een nieuwe therapie de overgebleven bètacellen bij mensen met diabetes type 1 tegen aanvallen van het afweersysteem. Zelfs een kleine hoeveelheid resterende bètacellen houdt de bloedsuiker stabieler. Dat verkleint het risico op diabetescomplicaties aanzienlijk.’

Eerdere diagnose of voorkomen

Maar naast cellen ontstressen wil Zaldumbide nog meer doen. ‘We zoeken ook nieuwe biomarkers waarmee we het verloop van diabetes type 1 beter kunnen volgen’, zegt hij. Biomarkers zijn stoffen in het bloed die verklikkers zijn voor wat er in het lichaam speelt. ‘We kunnen mensen dan eerder diagnosticeren. Misschien al voordat ze diabetes hebben, zodat we de ziekte mogelijk kunnen voorkomen.’ 

Het artikel gaat verder onder de video.


Combinatie met bijsturen afweer 

Hoe zit het met ander lopend onderzoek, bijvoorbeeld dat van Bart Roep, dat het afweersysteem moet bijsturen. Is dat nog nodig? 

Zaldumbide: ‘Jazeker! Het is niet zwart-wit. We weten ook nog niet alles. We breiden nu onze kennis uit over wat er gebeurt. We kijken dus hoe we de fout van de bètacel kunnen voorkomen, maar óók of we het afweersysteem immuun kunnen maken voor deze fout, met een vaccin.’

Andere onderzoeken naar oorzaken van diabetes type 1, zoals virussen, gaan juist over de periode voordat de bètacellen gestrest raken. Want ze raken niet zomaar gestrest. Er is iets wat die stress in gang zet, triggert, in combinatie met genetische aanleg. Zaldumbide bekijkt wat er in de bètacel gebeurt ná de trigger.

Behandelingen op maat

Stel dat je een behandeling vindt om bètacellen te ontstressen, zal die iedereen met diabetes type 1 gaan helpen? 

‘Nee,’ zegt Zaldumbide, ‘want we zien steeds meer verschillen tussen mensen met diabetes, en ook verschillende soorten diabetes type 1. Dus moeten we mensen gaan indelen in groepen, aan de hand van kenmerken zoals hun genetisch profiel. Zodat we behandeling op maat kunnen geven: personalized medicine. Het is onmogelijk om één medicijn te vinden dat voor iedereen werkt.’ 

Nog onbekend terrein

Dit onderzoek is uniek. Het is echt de eerste studie die kijkt naar het verband tussen de stofwisseling in de cel, zijn nabije omgeving en het immuunsysteem. ‘Tot nu toe heeft nog niemand eerder dit proces beschreven’, zegt Zaldumbide. ‘Dat betekent niet dat we concurrenten zijn, we werken internationaal juist allemaal samen. We leren ook veel van collega’s die bezig zijn met andere auto-immuunziekten, zoals reuma en MS.’

Vriend met diabetes

Als wetenschapper vindt Arnaud het een uitdaging om diabetes type 1 precies uit te zoeken. Maar hij heeft ook een persoonlijke reden: ‘Mijn beste vriend heeft diabetes type 1, en zijn jonge zoontje ook. Ik zie aan mijn vriend dat je weliswaar normaal kunt leven met diabetes, maar ook hoe groot de rol is van diabetes. Het is extra moeilijk voor ouders met een kind met diabetes. De problemen, gebroken nachten, moeite rond maaltijden, er 24/7 mee bezig zijn. Dat motiveert mij extra.’ 

Nederland belangrijk voor onderzoek 

De Franse Arnaud woont sinds 15 jaar in Nederland. Zijn echtgenote Françoise Carlotti is ook een toponderzoeker op het gebied van bètacellen in het LUMC. Zij wonen niet voor niets in Nederland: 

‘In Nederland vinden mensen een stichting die onderzoek financiert normaal. Maar in andere landen kennen ze zoiets niet! Daarom kan hier belangrijk onderzoek worden gedaan dat ergens anders niet mogelijk is. Leiden is binnen Europa ook the place to be voor dit soort onderzoek naar de genezing van diabetes type 1. Alles is op één plek aanwezig: apparatuur, geld en organisatie, en dat is heel bijzonder vergeleken bij de rest van de wereld.’

> Draag je ook bij aan onderzoek naar de genezing van diabetes type 1? Alles is welkom!

De onderzoekers gaan nieuwe geheimen van de bètacel ontrafelen. Dit levert belangrijke kennis op voor toekomstige therapieën. Nederland mag er trots op zijn dat dit hier gebeurt, dankzij vele donateurs en collectanten die dit mogelijk maken.
Het ontstressen van de bètacel is een van de drie onderzoekslijnen naar genezing van diabetes type 1 die het Diabetes Fonds financiert. Ze hangen nauw met elkaar samen. De andere twee zijn immunologie (diabetes type 1 afremmen en genezen), en nieuwe bètacellen (uit stamcellen).

Vragen over dit onderzoek? 

Maak eenvoudig in 1 minuut een account aan en stel je vraag onder dit artikel!


Vragen naar aanleiding van dit artikel (1)


Ik ben tijdens een vakantie in Florida gebeten door een giftige spin. Ik ben daarvoor aldaar behandeld (denk met anti-biotica), enkele maanden daarna is bij mij DM1 geconstateerd. Ik vermoed dat mijn spinnenbeet (of de anti-biotica), mijn diabetes heeeft uitgelokt. Ik ben benieuw wat jullie (Arnaud Zaldumbide) hiervan vinden.

Beste @Erica, onderzoekers vermoeden van een aantal factoren dat ze bijdragen aan het ontstaan van diabetes type 1, maar zeker weten doen ze het nog niet. We weten dus nog niet precies hoe en waardoor diabetes type 1 ontstaat. Dit geldt ook voor jou spinnenbeet, het zou ermee te maken kunnen hebben, maar ook helemaal niet. Maar met de technieken die er nu zijn, is dat niet te achterhalen. Dat zeggen de onderzoekers ook. groet, Annemarie (redactie diabetestype1.nl)

Vraag gesteld door: Erica
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 19 juni 2018 om 08:28

Stel een vraag

Gesprekken over dit artikel (0)


Start gesprek

Gerelateerde onderzoeksartikelen

INNODIA project voor inzichten diabetes type 1.jpg
26 juli 2018

INNODIA: groot Europees project om diabetes type 1 beter te begrijpen

modellen voor onderzoek.jpg
16 juli 2020

Diabetes nadoen buiten het lichaam voor onderzoek

Zombiecellen bij diabetes type 1.jpg
15 augustus 2019

Zitten er zombiecellen in de alvleesklier - en moeten ze weg?