genezing diabetes type 1.jpg

Waar staan we in onderzoek naar de genezing van diabetes type 1?

Wereldwijd is de afgelopen jaren al veel bereikt op het gebied van diabetes type 1 onderzoek, op allerlei gebieden. Wat zijn de belangrijkste onderwerpen en waar staat het onderzoek nu?

Wanneer is diabetes te genezen? Niemand kan dat voorspellen. Er wordt al tientallen jaren aan gewerkt, en er zijn al belangrijke successen geboekt op de weg naar genezing. Maar we zijn er nog niet. 

Transplantatie

Alvleeskliertransplantatie

De eerste alvleeskliertransplantatie is gedaan in 1966. In de afgelopen jaren zijn de chirurgische technieken verder verbeterd. Een alvleeskliertransplantatie kan nu zelfs worden uitgevoerd met een robot, waardoor het nog preciezer gebeurt.

Maar een probleem blijft de zware anti-afstotingsmedicatie daarna, en het tekort aan orgaandonoren. Daarom kunnen niet alle mensen met diabetes in aanmerking komen voor een transplantatie.  

Eilandjestransplantatie

De eerste eilandjestransplantatie bij mensen is uitgevoerd in de jaren 80. Vooruitgang kwam vooral door verbeteringen in hoe eilandjes uit een donororgaan gehaald worden.

Vergeleken met een alvleeskliertransplantatie is eilandjestransplantatie minder ingrijpend en er zijn minder complicaties door de ingreep, maar de afweeronderdrukkende medicijnen zijn nog steeds nodig en die hebben nare bijwerkingen.  In Nederland vinden de eilandjestransplantatie plaats in het transplantatiecentrum in het LUMC in Leiden.

Tussen 1999 en 2013 kregen wereldwijd 1.011 mensen een eilandjestransplantatie. Hiervan was 25-30 procent na vijf jaar nog insuline-onafhankelijk en 40-55 procent produceerde nog een deel eigen insuline. Zeker 40 mensen kregen alsnog een alvleeskliertransplantatie omdat de eilandjes niet overleefden.

Stamcellen

De afgelopen jaren lukte het onderzoekers ook om eilandjes (bètacellen) te maken uit verschillende typen stamcellen. Door bijvoorbeeld een ontwikkelde cel, zoals een huidcel, weer terug naar hun kindertijd als stamcel te brengen. Dan geven ze hem een duwtje om bètacel te worden. Maar dat is nog niet helemaal goed gelukt. Of ze proberen een volwassen levercel om te vormen tot een bètacel, zonder dat deze cel eerst weer helemaal terug hoeft naar een stamcel. Ze hoopten dat dit dé oplossing zou zijn, maar het blijkt lastiger dan gedacht. En als het om cellen gaat die oorspronkelijk niet van jezelf zijn, is er nog een kink in de kabel: het afweersysteem wil de nieuwe cellen opruimen. Daarom moeten de cellen ter bescherming verpakt worden.

Veel onderzoekers werken aan een verpakking voor de cellen. Dat moet een omhulsel zijn dat de afweercellen niet binnenlaat, maar wel insuline, zuurstof en voeding doorlaat. Bij mensen is dit nog niet gelukt, maar er komen steeds betere materialen dus dat is een kwestie van tijd.

Vernieuwing van cellen: regeneratie

Bij proefdieren regenereren insulineproducerende cellen. De kapotte insulineproducerende cellen worden dan vervangen door nieuwe insulineproducerende cellen. Onderzoekers proberen dit ook bij mensen voor elkaar te krijgen. Door bètacellen in het lichaam te behandelen met een substantie die zorgt voor de regeneratie of het wakker schudden van de eilandjes of bètacellen. Onderzoekers ontdekten dat na het toedienen van een bepaald stoje de bètacelfunctie verbeterde, maar dit resultaat hield niet aan toen ze weer stopten met het geven van dit stofje. Het heeft dus geen langdurige effecten, maar onderzoekers willen nu gaan onderzoeken of het blijvend toedienen voor een blijvende verbetering zorgt.

Afweersysteem

Voorkomen van diabetes type 1

Er zijn al tientallen behandelingen die diabetes type 1 voorkomen bij muizen. Maar geen daarvan werkt ook bij mensen. Natuurlijk wordt daar hard naar gezocht, maar dit soort onderzoek is moeilijk uit te voeren. Het is moeilijk om genoeg proefpersonen te vinden met een aantoonbaar voorstadium van diabetes type 1, doordat ze auto-antilichamen in het bloed hebben. Dat is een eerste verklikker van de afweerreactie.

Ook richten de bedachte behandelingen zich juist op het voorkomen dat iemand auto-antilichamen krijgt, zoals behandelingen met orale insuline, GAD of nicotinamide. Maar hoe weet je dan wie je moet behandelen?

Insulineproducerende cellen redden

Het zou mooi zijn als we de afweerreactie tegen de bètacellen kunnen stoppen, om diabetes type 1 in een beginfase af te remmen.

Zeker vier behandelingen zagen er in de eerste tests veelbelovend uit maar bleken uiteindelijk niet genoeg te werken: teplizumab en otelixizumab (anti-CD3), een GAD-vaccin, en DiaPep277.

Toch is het slechte nieuws gedeeltelijk ook juist goed nieuws. Want de experimenten laten zien dat er niet één behandeling zal komen die voor iedereen werkt. Mensen zitten genetisch verschillend in elkaar, en ook de ene diabetes type 1 is de andere niet, zo blijkt steeds meer.

Wellicht heeft een combinatietherapie meer succes. Verschillende onderzoeken gaan binnenkort van start die meerdere processen in het lichaam tegelijk aanpakken. Waaronder het afremmen van de ontsteking, het stimuleren en/of remmen van bepaalde afweercellen of door de bètacellen een oppepper te geven.

Afweer bijsturen

De mensen die meedoen aan onderzoek om de afweer bij te sturen, krijgen vaak maar een korte behandeling. De hoop is dat het afweersysteem door de behandeling nieuwe ‘informatie’ krijgt en tolerant wordt, dat wil zeggen dat het niet meer reageert op de bètacellen en ze met rust laat.

Er is een proef gedaan met otelixizumab. De behandeling duurde slechts 6 dagen, en 18 maanden later waren er nog steeds werkende bètacellen. Vier jaar na behandeling had de groep nog steeds minder insuline nodig dan de vergelijkingsgroep. Maar de groep was te klein om sterke conclusies te trekken. En de vraag was of het om toeval ging, of dat er echt tolerantie optrad.

Kijktip: korte video van de geschiedenis van diabetes

De afgelopen decennia is al heel veel bereikt in het onderzoek naar het ontstaan en de genezing van diabetes type 1. De resultaten verkleinen de stap naar een behandeling om diabetes type 1 te voorkomen, uit te stellen of te genezen.

Bron: Jay Skyler, Hype vs. hope: where are we in type 1 diabetes? 2017

Vragen over dit onderzoek? 

Maak eenvoudig in 1 minuut een account aan en stel je vraag onder dit artikel!


Vragen naar aanleiding van dit artikel (1)


De resultaten uit eerdere onderzoeken maakt de stap naar een behandeling om diabetes type 1 te voorkomen, uit te stellen of te genezen steeds kleiner. Lees ik dit goed? Kans op genezing wordt steeds kleiner???

Beste AngelaL, we zeggen dat de stap naar genezing kleiner wordt. Dus de weg naar genezing wordt korter, dus we verwachten juist dat de kans op genezing groter wordt. groet, Annemarie (redactie diabetestype1.nl)

Vraag gesteld door: AngelaL
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 22 juni 2018 om 10:27

Stel een vraag

Gesprekken over dit artikel (0)


Start gesprek

Gerelateerde onderzoeksartikelen

diabetesonderzoekers.jpg
29 maart 2018

Nederlandse diabetes type 1-onderzoekers

Eilandjestransplantatie verbeteren.jpg
10 augustus 2018

Verbeteren van eilandjestranplantatie

Hoe verhogen HLA genen je risico op diabetes type 1.jpg
29 maart 2018

Onderzoekers diabetes type 1: eilandjes verpakken