alvleesklier.jpg

Onderzoek met alvleesklieren levert veel op

Om diabetes type 1 te kunnen genezen, moeten we ontzettend veel kennis verzamelen. Wat gebeurt er bij diabetes nou precies in de alvleesklier? Die vraag is steeds beter te beantwoorden dankzij onderzoek met alvleesklieren van donoren.

Om goed te kunnen onderzoeken wat er fout gaat in de alvleesklier, heb je veel alvleesklieren nodig. Niet iedereen met diabetes type 1 is immers hetzelfde. Daarom bedachten ze bij JDRF en het University of Florida Diabetes Institute dat onderzoek met alvleesklieren makkelijker moest kunnen. 

Wetenschappers van dit instituut zetten een zogeheten biobank op en regelden dat onderzoekers over de hele wereld hiervan gebruik kunnen maken. In een biobank liggen organen en weefsels opgeslagen en worden heel veel gegevens over die organen en weefsels verzameld. 

Meer dan 160 alvleesklieren gedoneerd

Het project van de Amerikanen heet nPOD, ofwel Network for Pancreatic Organ Donors with Diabetes. De biobank van nPOD bestaat ruim 10 jaar en bevat al meer dan 160 alvleesklieren. Die waren van mensen met diabetes type 1, mensen met een hoog risico op diabetes en mensen zonder diabetes. De organen zijn afgestaan door mensen die een alvleeskliertransplantatie kregen of na overlijden. 

Nieuwe kennis voor behandelingen

Zeker 60 wetenschappers van over de hele wereld onderzoeken weefsels uit de biobank en 200 wetenschappers gebruiken de online database met plaatjes. Dat móet wel wat opleveren! We zetten de belangrijkste bevindingen tot nu toe op een rij:

  • Het oorspronkelijke idee dat het helemaal mis gaat in de alvleesklier als je net diabetes hebt, klopt waarschijnlijk niet helemaal. Bij de diagnose kan nog de helft van de insulineproducerende cellen over zijn. De aanval op deze cellen gaat ook daarna gewoon door. Toch kunnen er na jaren met diabetes nog steeds insulineproducerende cellen over zijn, ook al maken ze geen insuline meer. Dit zijn eigenlijk ‘slapende’ cellen.  Een behandeling die leidt tot genezing kan misschien dus ook werken bij mensen die al heel lang diabetes hebben. 
  • Nog een bewijs dat de aanval doorgaat: vaak is er eerst één variant van een bepaald type afweercel verkeerd bezig, later zijn dat vaak meerdere varianten. Deze kennis is belangrijk voor het heropvoeden van de afweer, waar onder andere Bart Roep onderzoek naar doet.
  • Het ziekteproces kan op verschillende manieren verlopen. Bijvoorbeeld in de manier waarop de insulineproducerende cellen steeds slechter gaan werken. En ook dat diabetes vaak veel agressiever verloopt als de diagnose wordt gesteld bij een kleuter dan bij een tiener. Een nieuwe behandeling kan dus bijvoorbeeld speciaal voor kinderen of volwassenen ontwikkeld worden.
  • Virussen hebben waarschijnlijk iets te maken met het begin van diabetes. Dat was al bekend. Maar nu blijkt dat virussen ook een rol spelen bij mensen die al langer diabetes hebben. Dit is belangrijk voor het ontwikkelen van een vaccin.
  • Insulineproducerende cellen hebben bij diabetes last van ‘stress’. Ze zijn dan om een of andere reden geprikkeld en hebben celstress (dat is wat anders dan als je gestrest bent). Daardoor kunnen ze zich niet goed weren tegen de aanval van de afweer. Onderzoekers proberen nu de insulineproducerende cellen stressbestendig te maken. 
  • Cellen die insuline maken kunnen waarschijnlijk omschakelen naar het maken van glucagon, de tegenhanger van insuline. Misschien kan dat ook andersom en misschien zijn er ook nog andere cellen die insuline kunnen gaan maken. Hoofdonderzoeker Mark Atkinson van de University of Florida doet hier onderzoek naar. 
  • Bij mensen met diabetes type 1 blijkt de alvleesklier 30 tot 50% kleiner te zijn dan bij mensen zonder diabetes. Ook bij mensen met een hoog risico op diabetes type 1 is de alvleesklier al kleiner. Dit is nog een raadsel, want de insulineproducerende cellen vormen maar 1 tot 2% van de alvleesklier. De hele alvleesklier is dus betrokken bij het ziekteproces, dus een behandeling zou zich ook op de rest van het orgaan kunnen richten.

De eerste stap bij het genezen van diabetes is het vinden van aanknopingspunten. nPOD levert veel nieuwe aanknopingspunten op voor nieuwe behandelingen. De wetenschappers uit het netwerk werken nu hard aan de vervolgstappen. 

JDRF en andere diabetesorganisaties financieren het nPOD project

Vragen over dit onderzoek? 

Maak eenvoudig in 1 minuut een account aan en stel je vraag onder dit artikel!


Vragen naar aanleiding van dit artikel (0)


Stel een vraag

Gesprekken over dit artikel (0)


Start gesprek

Gerelateerde onderzoeksartikelen

diabetesonderzoekers.jpg
29 maart 2018

Nederlandse diabetes type 1-onderzoekers

Eilandjestransplantatie verbeteren.jpg
10 augustus 2018

Verbeteren van eilandjestranplantatie

genezing diabetes type 1.jpg
07 juni 2018

Waar staan we in onderzoek naar de genezing van diabetes type 1?