Verpakking voor nieuwe cellen in de maak binnen 'RegMed XB'

Nederlandse onderzoekers werken hard aan nieuwe insulineproducerende cellen voor mensen met diabetes type 1. Ze maken een speciale verpakking om die cellen te kunnen implanteren. Dat doen ze binnen het grote samenwerkingsverband RegMed XB.

Mensen met diabetes type 1 hebben geen werkende insulineproducerende cellen meer, doordat het afweersysteem ze aanvalt. Inmiddels is het gelukt om in het laboratorium nieuwe cellen te maken uit stamcellen. Nu is het de uitdaging om de nieuwe zelfgemaakte cellen veilig te transplanteren, of implanteren dus, in een menselijk lichaam.

Unieke grootschalige samenwerking

Prof. dr. Eelco de Koning werkt samen met teams in Leiden, Utrecht, Maastricht en Eindhoven aan twee projecten die elkaar aanvullen: nieuwe cellen maken, plus een verpakking voor die cellen. De cellen gaan voorzichtig de verpakking in. Die wordt vervolgens in het lichaam aangebracht, ergens in de buik.

Dit werk doen ze binnen een uniek samenwerkingsverband op grote schaal: RegMed XB. Dat staat voor Regenerative Medicine Crossing Borders. Daarin werken onder andere wetenschappers en bedrijven samen om sneller en beter tot resultaten te komen. Het Diabetes Fonds is een van de partners in RegMed XB, en maakt daarmee dit diabetesonderdeel mee mogelijk. 

Eerst een 'open' verpakking

Het team heeft twee uitvoeringen van de verpakking ontwikkeld: een 'gesloten' verpakking die de cellen beschermt tegen het afweersysteem, en een 'open' variant waarin de cellen nog niet beschermd zijn, maar wel beter kunnen werken. De eerste tests met mensen zullen eerst gebeuren met de open verpakking.

De ontwikkelaars formuleerden een aantal eisen voor hun verpakking:

  • cellen moeten erin werken en overleven
  • hij moet makkelijk te hanteren zijn
  • hij moet heel blijven in het lichaam, en te verwijderen zijn
  • cellen moeten enigszins erin verdeeld kunnen worden
  • hij moet voldoen aan de regels voor een medisch hulpmiddel.

Technische uitdaging

Samen ontwikkelden de teams een soort kruising tussen een theezakje en een eierdoos, die ze de komende tijd verder verbeteren. Het is een technologisch hoogstandje, want de verpakking moet stevig zijn maar ook poreus, de juiste stoffen doorlaten en andere juist buiten houden. > Lees hier meer over verschillende soorten verpakkingen voor cellen

De verpakking moet ook zo plat mogelijk zijn, want hij wordt onder de huid geïmplanteerd. De onderzoekers werken nu aan een prototype van enkele centimeters lang en een paar millimeter hoog met verschillende kuiltjes, zoals het principe van een eierdoos. In deze afzonderlijke 'nestjes' liggen de groepjes cellen. Hij is gemaakt van biomaterialen die nu al in de chirurgie gebruikt worden, en die het lichaam ziet als ‘eigen’. 

Slimme cellen

Het idee is dat de bloedvaten rondom de verpakking heen groeien, dit noem je vascularisatie. De bloedvaten moeten dan zo dicht op de cellen zitten, dat de zuurstof door het membraan bij de bètacellen kan komen. De cellen zitten er zo goed mogelijk in verdeeld, zodat ze netjes allemaal voeding en zuurstof uit het bloed krijgen. De cellen merken zelf wanneer er te veel glucose in het bloed zit. Ze geven dan in de verpakking hun insuline af, die meteen het bloed in gaat. 

Eerste test met mensen komt eraan

Op dit moment wordt de eerste verpakking bij proefdieren getest. Ook leren chirurgen alvast hoe ze het kunnen implanteren.

In 2022 komt er een eerste kleine test bij mensen met diabetes type 1 die in aanmerking komen voor eilandjestransplantatie. Zij krijgen het zakje geïmplanteerd, gevuld met donoreilandjes. Daarbij wordt gekeken hoe het lichaam reageert op het implantaat en hoe (lang) de cellen blijven werken. Daarna gaan de onderzoekers testen of het ook werkt als ze de zakjes vullen met bètacellen gemaakt uit stamcellen. 

Een volgende stap zal dan zijn het testen met een gesloten verpakking, die ook de afweercellen tegenhoudt. Met de ervaringen en leerpunten vanuit tests met de open verpakking, krijgt de gesloten verpakking straks een betere start.

Regels, procedures en faciliteiten voor productie

Binnen RegMed XB werkt het team niet alleen aan nieuwe cellen en verpakkingen, maar ze nemen ook meteen de praktische kant mee. Want zo'n nieuwe behandeling moet ook voldoen aan strenge regels volgens de wet, en er moeten strakke, veilige voor procedures en protocollen zijn. Dat kost veel tijd en administratie om alles te ontwikkelen en te regelen. 

Ook moeten er straks grotere laboratoria zijn en genoeg 'menskracht' om genoeg nieuwe cellen en verpakkingen te kunnen maken in een steriele omgeving. Gelukkig kreeg RegMed XB vanuit de overheid in 2021 een grote investering om dergelijke faciliteiten te bouwen. Dat geldt wel voor alle RegMed-projecten samen, waarbinnen ook aan bijvoorbeeld nieren en artrose wordt gewerkt, maar alle deelnemende onderwerpen profiteren ervan. 

Andere verpakkingen

Ook in andere landen, zoals in Amerika door het bedrijf ViaCyte, werken onderzoekers aan verpakkingen voor nieuwe cellen. Het verschil met het Nederlandse onderzoek is dat ViaCyte embryonale stamcellijnen gebruikt. Embryonale stamcellen kunnen nog veranderen in ieder type cel. Het risico bestaat dat deze cellen zich door-ontwikkelen tot kwaadaardige cellen. De Koning werkt met volwassen stamcellen die uit de alvleesklier komen. De Nederlandse methode is daardoor naar verwachting veiliger op de langere termijn. 

De verpakking voor nieuwe insulineproducerende cellen is een veelbelovende, praktische aanpak en het is mooi dat ze er hier in Nederland zo hard aan trekken, binnen het samenwerkingsverband RegMed XB. Het Diabetes Fonds is een van de partners daarin.

Recentste update van dit artikel: april 2021

Op de hoogte blijven?

Ontvang regelmatig nieuws over diabetes type 1 per e-mail, met alleen artikelen die voor jou interessant zijn. Maak eenvoudig in 1 minuut een account aan en geef je interesses aan!


Vragen naar aanleiding van dit artikel (0)


Stel een vraag

Gesprekken over dit artikel (0)


Start gesprek

Gerelateerde onderzoeksartikelen

genezing diabetes type 1.jpg
07 juni 2018

Waar staan we in onderzoek naar de genezing van diabetes type 1?

Nieuwe betacellen maken en implanteren.jpg
15 december 2016

Eigen insulineproducerende cellen inpakken

Paul de Vos op infoavond diabetes type 1.jpg
09 april 2019

Werken aan genezing diabetes type 1: bijgepraat door prof. Paul de Vos