Het afweersysteem heropvoeden bij diabetes type 1

Redactie van diabetestype1.nl • 11 April 2017
shrine20170411-20725-1454p4g.jpg

Dinsdag 11 april stond de uitzending van Tijd voor MAX in het teken van diabetes type 1. Daarin vertelde onderzoeker Bart Roep, verbonden aan het LUMC, uitgebreid over de celtherapie waarmee hij het afweersysteem wil heropvoeden.

Immunoloog prof. dr. Bart Roep ontrafelde al veel geheimen rond het afweersysteem bij diabetes type 1. Zo ontdekte hij dat een deel van de bètacellen helemaal niet vernietigd is door het afweersysteem, maar eigenlijk slaapt. En ook dat de bètacel geen onschuldig slachtoffer is, maar zelf de aanval uitlokt

Het is dan ook niet verwonderlijk dat Roep een idee heeft om de afweerreactie bij diabetes type 1 te stoppen. Hiervoor test hij sinds een aantal maanden voor het eerst bij mensen een speciale celtherapie. Dat gebeurt in de zogeheten D-sense-studie, met financiering door het Diabetes Fonds. 

Eigen cellen heropvoeden

Met de D-sense-studie wil Roep het afweersysteem ‘heropvoeden’, zodat het de insulineproducerende cellen met rust laat. Hoe doe je zoiets? Roep richt zich daarvoor op een bepaald type afweercellen, de dendritische cellen. Dat zijn als het ware de dirigenten van het afweersysteem, die opdracht geven tot de ongewenste afweerreactie. 

Eerst nemen de onderzoekers bloed af bij proefpersonen met diabetes type 1. Vervolgens behandelen ze de dendritische cellen uit het bloed met vitamine D, waardoor ze veranderen in zogeheten tolerogene dendritische cellen. Die heropgevoede cellen gaan in twee speciale huidinjecties weer terug naar de proefpersonen, met een tussenpoos van enkele weken. Als het goed is, laat het afweersysteem de insulineproducerende cellen daarna met rust. 

Negen proefpersonen

De eerste fase van dit onderzoek is gestart in 2016. Er doen negen proefpersonen aan mee. Deze mensen moesten voldoen aan diverse voorwaarden, zoals ouder zijn dan 18 jaar en minstens 18 maanden diabetes type 1 hebben. Ook moest hun diabetes langere tijd goed onder controle zijn en moesten ze een bepaalde weefseltypering hebben.

Veiligheid voorop

De huidige eerste fase van de studie duurt achttien maanden. Het doel hiervan is het testen van de veiligheid van de behandeling. De onderzoekers kijken of de speciale injectietechnologie met micronaaldjes geen allergische reactie geeft, en of er geen infecties optreden of andere bijwerkingen. 

De eerste acht patiënten zijn inmiddels geïnjecteerd. Naast de veiligheid testen, moeten de onderzoekers ook de juiste dosering vinden. Ze kunnen nu al zeggen dat ze een dosis hoger kunnen gaan, want de eerste geteste dosis is veilig. ‘So far so good’, zegt Roep. 

Hoe nu verder?

Bij positieve resultaten kijken de onderzoekers straks in de tweede fase naar de effecten van de behandeling op de bloedsuiker. Dan testen dus ze echt de werking van de behandeling. 

Als de therapie werkt, is hij dan voor iedereen geschikt? Roep: ‘Dat zou natuurlijk mooi zijn, maar er is niet zoiets als een magic bullet voor iedereen. We hebben ontdekt dat geen enkel mens met diabetes type 1 gelijk is. We moeten naar een behandeling op maat, en daar zijn we nu ook al mee bezig.’ 

Heb jij na het lezen van dit artikel of het zien van de uitzending nog vragen voor Bart Roep? Stel ze hieronder en wij leggen ze voor aan Bert Roep! Dit kan even duren, omdat Bart Roep erg druk is, maar we streven ernaar om binnen 1 à 2 weken een antwoord te geven.

> Update met de tussenstand van het onderzoek in september 2017

Gaat de nieuwe therapie werken? Dat hopen we allemaal natuurlijk van harte! Het is nog niet te zeggen. Wel is het veelbelovend, onder andere omdat het achterliggende idee eenvoudig is. Dat werkt vaak het beste. Trouwens, omdat de behandeling alleen bestaande stoffen gebruikt, zoals vitamine D, mocht Roep de proefdierfase overslaan. Dat is uniek voor medisch-wetenschappelijk onderzoek, en het scheelt ook jaren in tijd.
Ook voor Roep zelf betekent het onderzoek veel: ‘Nog maar zo kort geleden was diabetes type 1 een dodelijke en daarna ongeneeslijke ziekte. Maar nu kan ik als onderzoeker patiënten echt hoop bieden. Natuurlijk is hoop nog niet genoeg, maar het is nu zo’n heel ander verhaal!’ 

Vragen over dit onderzoek?

Maak eenvoudig in 1 minuut een account aan en stel je vraag onder dit artikel!