Het afweersysteem heropvoeden bij diabetes type 1

Dinsdag 11 april stond de uitzending van Tijd voor MAX in het teken van diabetes type 1. Daarin vertelde onderzoeker Bart Roep, verbonden aan het LUMC, uitgebreid over de celtherapie waarmee hij het afweersysteem wil heropvoeden.

Immunoloog prof. dr. Bart Roep ontrafelde al veel geheimen rond het afweersysteem bij diabetes type 1. Zo ontdekte hij dat een deel van de bètacellen helemaal niet vernietigd is door het afweersysteem, maar eigenlijk slaapt. En ook dat de bètacel geen onschuldig slachtoffer is, maar zelf de aanval uitlokt

Het is dan ook niet verwonderlijk dat Roep een idee heeft om de afweerreactie bij diabetes type 1 te stoppen. Hiervoor test hij sinds een aantal maanden voor het eerst bij mensen een speciale celtherapie. Dat gebeurt in de zogeheten D-sense-studie, met financiering door het Diabetes Fonds. 

Eigen cellen heropvoeden

Met de D-sense-studie wil Roep het afweersysteem ‘heropvoeden’, zodat het de insulineproducerende cellen met rust laat. Hoe doe je zoiets? Roep richt zich daarvoor op een bepaald type afweercellen, de dendritische cellen. Dat zijn als het ware de dirigenten van het afweersysteem, die opdracht geven tot de ongewenste afweerreactie. 

Eerst nemen de onderzoekers bloed af bij proefpersonen met diabetes type 1. Vervolgens behandelen ze de dendritische cellen uit het bloed met vitamine D, waardoor ze veranderen in zogeheten tolerogene dendritische cellen. Die heropgevoede cellen gaan in twee speciale huidinjecties weer terug naar de proefpersonen, met een tussenpoos van enkele weken. Als het goed is, laat het afweersysteem de insulineproducerende cellen daarna met rust. 

Negen proefpersonen

De eerste fase van dit onderzoek is gestart in 2016. Er doen negen proefpersonen aan mee. Deze mensen moesten voldoen aan diverse voorwaarden, zoals ouder zijn dan 18 jaar en minstens 18 maanden diabetes type 1 hebben. Ook moest hun diabetes langere tijd goed onder controle zijn en moesten ze een bepaalde weefseltypering hebben.

Veiligheid voorop

De huidige eerste fase van de studie duurt achttien maanden. Het doel hiervan is het testen van de veiligheid van de behandeling. De onderzoekers kijken of de speciale injectietechnologie met micronaaldjes geen allergische reactie geeft, en of er geen infecties optreden of andere bijwerkingen. 

De eerste acht patiënten zijn inmiddels geïnjecteerd. Naast de veiligheid testen, moeten de onderzoekers ook de juiste dosering vinden. Ze kunnen nu al zeggen dat ze een dosis hoger kunnen gaan, want de eerste geteste dosis is veilig. ‘So far so good’, zegt Roep. 

Hoe nu verder?

Bij positieve resultaten kijken de onderzoekers straks in de tweede fase naar de effecten van de behandeling op de bloedsuiker. Dan testen dus ze echt de werking van de behandeling. 

Als de therapie werkt, is hij dan voor iedereen geschikt? Roep: ‘Dat zou natuurlijk mooi zijn, maar er is niet zoiets als een magic bullet voor iedereen. We hebben ontdekt dat geen enkel mens met diabetes type 1 gelijk is. We moeten naar een behandeling op maat, en daar zijn we nu ook al mee bezig.’ 

Heb jij na het lezen van dit artikel of het zien van de uitzending nog vragen voor Bart Roep? Stel ze hieronder en wij leggen ze voor aan Bert Roep! Dit kan even duren, omdat Bart Roep erg druk is, maar we streven ernaar om binnen 1 à 2 weken een antwoord te geven.

> Update met de tussenstand van het onderzoek in september 2017

Gaat de nieuwe therapie werken? Dat hopen we allemaal natuurlijk van harte! Het is nog niet te zeggen. Wel is het veelbelovend, onder andere omdat het achterliggende idee eenvoudig is. Dat werkt vaak het beste. Trouwens, omdat de behandeling alleen bestaande stoffen gebruikt, zoals vitamine D, mocht Roep de proefdierfase overslaan. Dat is uniek voor medisch-wetenschappelijk onderzoek, en het scheelt ook jaren in tijd.
Ook voor Roep zelf betekent het onderzoek veel: ‘Nog maar zo kort geleden was diabetes type 1 een dodelijke en daarna ongeneeslijke ziekte. Maar nu kan ik als onderzoeker patiënten echt hoop bieden. Natuurlijk is hoop nog niet genoeg, maar het is nu zo’n heel ander verhaal!’ 

Vragen over dit onderzoek?

Maak eenvoudig in 1 minuut een account aan en stel je vraag onder dit artikel!


Vragen naar aanleiding van dit artikel (4)


Goedendag, ik ben een slanke en voor zover gezonde jongeman van 27 jaar zonder medicatie (behalve Vitamine D vanwege een te lage waarde van 30). Sinds kort lopen er bij mij onderzoeken naar Type1 LADA. Alles wijst erop dat ik het heb, maar dat ik nog in een zeer vroeg stadium ervan zit. Mijn vader kreeg in zijn twintiger jaren exact hetzelfde (nu volledig insuline-afhankelijk type1), en we hebben ook allebei Vitiligo. De uitslagen bevestigen het plaatje ook. De suikerwaardes komen momenteel tot max. ongeveer 11 mmol en bij de nuchtere en gemiddelde waarde zat het op de grens 7-8 mmol. Mijn Anti-GAD waarde is onderzocht met 146 als uitslag. Ik gebruik nu (nog) geen insuline injecties en heb ook nog geen klachten van veel dorst krijgen e.d.. Mijn vraag aan Prof. Dr. B. Roep is of u in mijn situatie iets kunt doen en of ik uniek ben voor deze behandeling, omdat in dit vroege stadium de schade beperkt kan blijven. Of werkt dat anders? Alvast mijn dank voor het antwoord en mocht u contact op willen nemen dan mag de redactie mijn e-mailadres geven.

Beste Vroegevogel, we hebben de vraag aan Bart Roep voorgelegd en komen snel terug met een antwoord. groet, Annemarie

Beste Vroegevoel, we hebben een reactie van Bart Roep op jouw vraag: "Je vertelt goed dat je op elke leeftijd T1D kunt krijgen. Er zijn zelfs evenveel mensen die het vóór hun 30ste krijgen als erna. De presentatie na je puberteit is vaak minder uitgesproken, wat je ook mooi uitlegt. Dit zijn natuurlijk ideale kandidaten om met ons 'omgekeerd' vaccin te behandelen, maar we moeten de fase-1 studie op veiligheid en haalbaarheid afronden, vóór we ook maar iets kunnen en mogen zeggen over wie er mee kan/mag doen; dat is dus niet alleen in onze hand."

groet, Annemarie

Vraag gesteld door: Inactieve gebruiker
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 01 november 2017 om 15:53

Goedemorgen, ik ben een vrouw van 29 en onlangs gediagnosticeerd met type 1.5. Een Lada dus, uit mijn c-peptide onderzoek maak ik nog net iets te weinig insuline aan (0.29 en 0.30 is de ondergrens). Momenteel hoef ik geen insuline, want mijn waardes blijven binnen de gezonde marges. Mijn vraag is hoe kan ik deelnemen aan wetenschappelijk onderzoek in het algemeen maar in het bijzonder aan dit onderzoek. Is er interesse naar Lada-patiënten? Groetjes, Euredice

Beste Euredice, bedankt voor je vraag. We plaatsen regelmatig oproepen voor proefpersonen van wetenschappelijk onderzoeken en je zou het aan je arts kunnen vragen. De patiënten die meedoen aan de eerste fase van dit onderzoek waar Bart Roep en zijn team mee bezig zijn, voldoen aan een aantal criteria. Een van de criteria is dat ze minstens 18 maanden diabetes type 1 hebben. Ook spuiten ze insuline. Uit het onderzoek moet blijken of de behandeling in de toekomst ook geschikt is voor LADA.

groet, Annemarie

Vraag gesteld door: Euredice
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 18 oktober 2017 om 11:25

Waarom zou je de afweerreactie naar insuline producerende cellen willen stop zetten, als deze alleen optreedt wanneer de cel het verkeerde eiwit maakt waar we niks aan hebben? Zouden deze cellen ondanks dat ze veel verkeerde eiwitten maken daarnaast nog genoeg goede eiwitten (insuline) kunnen produceren als het afweersysteem deze cellen niet op non-actief zou zetten?

Hoi Ingelise, met de nieuwste ontdekking van Bart Roep dat de bètacellen zelf een rol spelen bij hun vernietiging en een verkeerd eiwit produceren, waardoor het afweersysteem ze aanvalt, weten we nu dat het afweersysteem eigenlijk dus erg goed werkt. We moeten dus achterhalen waarom de bètacellen dit doen en een manier bedenken hoe we dit kunnen voorkomen. We zijn weer wat meer te weten gekomen, maar we weten nog niet alles. Daarom is het belangrijk om verder te onderzoeken hoe we het afweersysteem kunnen heropvoeden, want uit eerder onderzoek weten we dat de insulineproductie weer op gang komt. groet, Annemarie

Vraag gesteld door: Inactieve gebruiker
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 10 oktober 2017 om 09:28

Onze dochter van 11 jaar heeft sinds vorig jaar maart de diagnose diabetes type 1. Daarvoor had zij vaak last van galbulten (netelroos) en dat heeft ze nog steeds met enige regelmaat. In het verleden zijn er wel een aantal allergietesten gedaan, maar daar is verder niets uitgekomen. Persoonlijk heb ik altijd geloofd in een relatie tussen de diabetes en de allergische reactie. Zou het niet zo kunnen zijn dat wanneer achterhaald kan worden wat de allergische reactie veroorzaakt daarmee misschien ook de betacellen weer normaal gaan werken en het afweersysteem deze niet meer aan zal vallen? Bij voorbaat dank voor uw reactie. Met vriendelijke groet, Henk Mol (een hoopvolle ouder)

Beste Henk, vervelend dat jullie dochter diabetes type 1 heeft en daarnaast ook galbulten. We zijn er niet bekend mee of er een link is tussen galbulten en het ontstaan van diabetes type 1, maar dat is wellicht iets om te onderzoeken. Het zal waarschijnlijk niet zo zijn dat als je de oorzaak van de galbulten weet en wegneemt, dat dan ook het afweersysteem stopt met het aanvallen van de insulineproducerende cellen. Netelroos is namelijk het gevolg van een allergische reactie tegen iets. En bij diabetes type 1 keert het afweersysteem zich volledig tegen de insulineproducerende cellen. 

groet, Annemarie

Vraag gesteld door: Inactieve gebruiker
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 13 april 2017 om 16:54

Stel een vraag

Gesprekken over dit artikel (1)


Lada, diabetes 1,5

Thema: Genezing
laaste update: meer dan een jaar geleden

Start gesprek

Gerelateerde onderzoeksartikelen

modellen voor onderzoek.jpg
16 juli 2020

Diabetes nadoen buiten het lichaam voor onderzoek

Zombiecellen bij diabetes type 1.jpg
15 augustus 2019

Zitten er zombiecellen in de alvleesklier - en moeten ze weg?

04 juli 2019

Nieuw groot onderzoek naar overlevende bètacellen bij diabetes type 1