Bètacel vergist zich

Redactie van diabetestype1.nl • 27 februari 2017
down20170227-5351-1cbnuo7.PNG

Een team van LUMC-onderzoekers onder wie Arnaud Zaldumbide en Bart Roep heeft een nieuwe ontdekking gedaan over de bètacellen van mensen met diabetes type 1. De nieuwe kennis helpt bij het ontwikkelen van een manier om diabetes uiteindelijk te kunnen stoppen. 

Wetenschappers zoomen steeds verder in op het ontstaan van diabetes. Tot nu toe keken onderzoekers vooral naar wat het afweersysteem verkeerd doet. Die valt onschuldige bètacellen aan die insuline maken. De afweer vergist zich en de bètacel wordt slachtoffer. Dat was het idee. Maar misschien begint het wel precies andersom: de bètacel vergist zich en de afweer doet gewoon zijn werk.

Fabriek voor insuline

Normaal maakt een bètacel het eiwit insuline. Een bètacel kan in één minuut zelfs een miljoen moleculen insuline maken. Het is een enorme fabriek. Het bouwproces van insuline moet precies goed gaan. Begin je op de verkeerde plek in de bouwinstructies, dan krijg je andere bouwblokken en dus een heel ander eiwit. Dat eiwit is compleet nutteloos. Het is geen insuline. 

Hoe de bètacel zich vergist

Net als een echte fabriek maakt een bètacel af en toe wel eens een foutje. Dat is geen probleem, want de rest van de eiwitten rolt wel goed van de band: als insuline. Onder stress maakt een bètacel meer van die nutteloze eiwitten. De fabriek raakt overwerkt en vergist zich dan vaker. 

Oorzaken van stress

De onderzoekers noemen ook mogelijke oorzaken van stress bij bètacellen. Gluten in de eerste drie maanden na de geboorte zijn een mogelijke oorzaak. Of aantasting van de darmflora door het veelvuldig toedienen van antibiotica op jonge leeftijd. Dat deze factoren de kans op diabetes type 1 zouden vergoten, weten we al uit eerder onderzoek. 

Afweer werkt zoals het hoort 

Een cel die veel verkeerde eiwitten maakt is ‘verdacht’ voor de afweer. Je lichaam wil immers niet het risico lopen dat de eiwitten het gevolg zijn van een infectie of zelfs kanker. De afweer neemt het zekere voor het onzekere en grijpt in. Zo valt de afweer ook verdachte bètacellen aan. De bètacellen maken dus een fout en de afweer doet gewoon zijn werk. 

Werken aan een oplossing

De Leidse onderzoekers hebben de aanmaak van verkeerde eiwitten in bètacellen nu tot in detail uitgeplozen. Ze zijn op zoek naar een manier om het ontstaan van diabetes te stoppen. Nu de onderzoekers weten hoe de bètacel zich vergist, kunnen ze beter aan een oplossing werken. Denk aan een medicijn dat de stress wegneemt en fouten voorkomt. Of een vaccin met kleine stukjes verkeerd eiwit. Het afweersysteem zou dan niet meer actie moeten komen tegen de bètacellen. 

Wanneer is diabetes te stoppen?

Diabetes is helaas nog steeds niet te stoppen. Gelukkig is het niet zo dat onderzoekers telkens iets compleet nieuws moeten uitproberen. Nee, ze bouwen voort op kennis uit eerdere onderzoeken. De oplossing komt dus steeds dichterbij. Dat gaat natuurlijk nooit snel genoeg, maar elk stukje van de puzzel helpt. En het stukje dat de onderzoekers nu hebben gevonden, zou best eens heel belangrijk kunnen zijn.  

Diabetes type 1 begint op een andere manier dan gedacht. De afweer maakt eigenlijk geen vergissing. Dat doen de bètacellen zelf. Deze nieuwe kennis helpt om een oplossing voor diabetes te vinden. Onderzoekers kunnen nu gerichter behandelingen testen. 

Bron: M.J.L. Kracht, M. van Lummel, T. Nikolic, A.M. Joosten, S. Laban, A.R. van der Slik, P.A. van Veelen, F. Carlotti, E.J.P. de Koning, R.C. Hoeben, A. Zaldumbide en B.O. Roep. Autoimmunity against a defective ribosomal insulin gene product in type 1 diabetes. Nature (2017)