down20170227-5351-1cbnuo7.PNG

Bètacel vergist zich

Een team van LUMC-onderzoekers onder wie Arnaud Zaldumbide en Bart Roep heeft een nieuwe ontdekking gedaan over de bètacellen van mensen met diabetes type 1. De nieuwe kennis helpt bij het ontwikkelen van een manier om diabetes uiteindelijk te kunnen stoppen. 

Wetenschappers zoomen steeds verder in op het ontstaan van diabetes. Tot nu toe keken onderzoekers vooral naar wat het afweersysteem verkeerd doet. Die valt onschuldige bètacellen aan die insuline maken. De afweer vergist zich en de bètacel wordt slachtoffer. Dat was het idee. Maar misschien begint het wel precies andersom: de bètacel vergist zich en de afweer doet gewoon zijn werk.

Fabriek voor insuline

Normaal maakt een bètacel het eiwit insuline. Een bètacel kan in één minuut zelfs een miljoen moleculen insuline maken. Het is een enorme fabriek. Het bouwproces van insuline moet precies goed gaan. Begin je op de verkeerde plek in de bouwinstructies, dan krijg je andere bouwblokken en dus een heel ander eiwit. Dat eiwit is compleet nutteloos. Het is geen insuline. 

Hoe de bètacel zich vergist

Net als een echte fabriek maakt een bètacel af en toe wel eens een foutje. Dat is geen probleem, want de rest van de eiwitten rolt wel goed van de band: als insuline. Onder stress maakt een bètacel meer van die nutteloze eiwitten. De fabriek raakt overwerkt en vergist zich dan vaker. 

Oorzaken van stress

De onderzoekers noemen ook mogelijke oorzaken van stress bij bètacellen. Gluten in de eerste drie maanden na de geboorte zijn een mogelijke oorzaak. Of aantasting van de darmflora door het veelvuldig toedienen van antibiotica op jonge leeftijd. Dat deze factoren de kans op diabetes type 1 zouden vergoten, weten we al uit eerder onderzoek. 

Afweer werkt zoals het hoort 

Een cel die veel verkeerde eiwitten maakt is ‘verdacht’ voor de afweer. Je lichaam wil immers niet het risico lopen dat de eiwitten het gevolg zijn van een infectie of zelfs kanker. De afweer neemt het zekere voor het onzekere en grijpt in. Zo valt de afweer ook verdachte bètacellen aan. De bètacellen maken dus een fout en de afweer doet gewoon zijn werk. 

Werken aan een oplossing

De Leidse onderzoekers hebben de aanmaak van verkeerde eiwitten in bètacellen nu tot in detail uitgeplozen. Ze zijn op zoek naar een manier om het ontstaan van diabetes te stoppen. Nu de onderzoekers weten hoe de bètacel zich vergist, kunnen ze beter aan een oplossing werken. Denk aan een medicijn dat de stress wegneemt en fouten voorkomt. Of een vaccin met kleine stukjes verkeerd eiwit. Het afweersysteem zou dan niet meer actie moeten komen tegen de bètacellen. 

Wanneer is diabetes te stoppen?

Diabetes is helaas nog steeds niet te stoppen. Gelukkig is het niet zo dat onderzoekers telkens iets compleet nieuws moeten uitproberen. Nee, ze bouwen voort op kennis uit eerdere onderzoeken. De oplossing komt dus steeds dichterbij. Dat gaat natuurlijk nooit snel genoeg, maar elk stukje van de puzzel helpt. En het stukje dat de onderzoekers nu hebben gevonden, zou best eens heel belangrijk kunnen zijn.  

Diabetes type 1 begint op een andere manier dan gedacht. De afweer maakt eigenlijk geen vergissing. Dat doen de bètacellen zelf. Deze nieuwe kennis helpt om een oplossing voor diabetes te vinden. Onderzoekers kunnen nu gerichter behandelingen testen. 

Bron: M.J.L. Kracht, M. van Lummel, T. Nikolic, A.M. Joosten, S. Laban, A.R. van der Slik, P.A. van Veelen, F. Carlotti, E.J.P. de Koning, R.C. Hoeben, A. Zaldumbide en B.O. Roep. Autoimmunity against a defective ribosomal insulin gene product in type 1 diabetes. Nature (2017)


Vragen naar aanleiding van dit artikel (10)


Ik heb 22 jaar geleden de diagnose type 1 gekregen. Pas 18 jaar later bleek dat ik een polyglandulair autoimmuunsydroom heb, verantwoordelijk voor type 1 diabetes en voor gastritis met neuroendocriene tumoren. Ik heb altijd begrepen dat mijn afweersysteem verantwoordelijk was voor mijn aandoeningen. Moet ik dat, gezien deze nieuwe ontwikkelingen nog steeds blijven denken? Vriendelijke groeten, Marianne

Beste Marianne, los van de ontdekking dat de insulineproducerende cellen geen onschuldig slachtoffer is, het afweersysteem hoort de bètacellen niet aan te vallen. Het gaat dus om een wisselwerking, we moeten voorkomen dat de bètacellen een verkeerd eiwit aanmaken, maar we moeten ook kijken hoe we het afweersysteem heropvoeden en de bètacellen niet aanvalt en uitschakelt. groet, Annemarie (redactie diabetestype1.nl)

Vraag gesteld door: MariannedJ
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 15 november 2017 om 17:11

De afweercellen reageren op het gemaakte eiwit van de betacellen. Doordat dit niet insuline is gaat het afweersysteem inwerking. Maar als er nieuwe betacellen worden gemaakt, door middel van ductcellen stamcellen te maken. Die vervolgens door de juiste prikkels in betacellen differentiëren. Dan is het toch niet meer nodig om deze nieuwe cellen te verpakken? aangezien ze niet lichaamsvreemd zijn en ze daarbij het foutieve eiwit niet produceren. Daarom luid mijn vraag: Waarom moeten deze nieuwe cellen verpakt worden voor de afweer?

Beste Ingelise, goede vraag! De onderzoekers weten alleen nog niet precies waarom de insulineproducerende cellen het verkeerd gevormde eiwit maken. We weten dat het te maken heeft met stress en je kunt je voorstellen dat het transplanteren van nieuwgevormde bètacellen erg stressvol is voor deze cellen. Het kan dus zijn dat de nieuwe cellen ook het verkeerd gevormde eiwit gaan produceren en dan is het goed dat ze verpakt zijn en beschermd worden tegen het afweersysteem. groet, Annemarie

Vraag gesteld door: Dit profiel is verwijderd
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 10 oktober 2017 om 09:14

Waar meld je je aan als proefpersoon? Ik lees dat je als proefpersoon aan enkele criteria moet voldoen. Momenteel loopt het onderzoek al. Maar als de resultaten positief zijn, wordt het onderzoek uitgebreid lees ik hier en daar. Hoe kan je je voor die groep aanmelden? Mijn vraag is best prangend, want de tijd tikt hier letterlijk voelbaar.

Beste Doret, heel begrijpelijk dat je zo snel mogelijk zou willen meedoen. Alleen zijn ze nog lang niet zover dat ze onderzoek met mensen kunnen doen. Eerst gaan ze een mogelijke therapie bedenken om het afweersysteem ongevoelig te maken voor dit andere eiwit dat de bètacellen per ongeluk aanmaken, en dat eerst in het lab testen. En voor het nu wel al lopende onderzoek (D-Sense, met vitamine D), zijn de proefpersonen al een tijd geleden geselecteerd. Dit is natuurlijk niet het antwoord waar je op hoopt... Helaas is er momenteel niets concreets waarvoor proefpersonen gezocht worden. Mocht dat wel een keer het geval zijn, dan melden we dat uiteraard meteen hier op diabetestype1.nl. Groeten, Elise

Vraag gesteld door: Doret
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 22 september 2017 om 17:02

Wat is de reden dat Roep en Zaldumbide hier worden genoemd en niet Kracht en van Lummel?

Beste Janneke, goed dat je het vraagt. Dit artikel is gebaseerd op het persbericht dat was opgesteld in samenwerking met het LUMC en alle andere betrokken partijen. Een persbericht moet altijd duidelijk aangeven welke mensen de pers te woord staan. In dit geval waren dat Bart Roep en Arnoud Zaldumbide. Daarom hadden wij ze ook genoemd in het artikel. Maar elk onderzoek is een teamprestatie van vele keihard werkende mensen! Je hebt gelijk dat dat hier ook het geval is, zoals blijkt uit de wetenschappelijke publicatie die onderaan genoemd staat. We hebben daarom de tekst van het artikel wat aangepast. 

Groeten, Elise

Vraag gesteld door: Dit profiel is verwijderd
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 19 april 2017 om 09:54

Hallo, Kan ik informatie krijgen over het onderzoek van Dr. Roep over het behandelen van afweercellen met vit D3?

Beste ivdm,

Bedankt voor je vraag. Je kunt meer informatie over het onderzoek vinden op deze pagina en op de website van het Diabetes Fonds. We gaan hier binnenkort ook een onderzoeksartikel aan wijden!

groet, Annemarie

Vraag gesteld door: Dit profiel is verwijderd
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 20 maart 2017 om 15:13

Mag ik uit dit artikel concluderen dat diabetes type 1 'dus' geen auto-immuunziekte is? Anderzijds: wellicht geldt dit ook voor andere 'auto-immuunziekten' en klopt die term niet meer... Dit opent heel nieuwe perspectieven! Hoe gaat dit onderzoek verder?

Beste MDA, het afweersysteem valt nog wel steeds de lichaamseigen insulineproducerende cellen aan. Auto staat voor eigen. Ook al reageert het op verkeerd gevormde eiwitten, je bètacellen zijn niet lichaamsvreemd. Over andere auto-immuunziekten zegt Roep het volgende: ‘Bovendien is het de moeite waard om na te gaan of ook andere auto-immuunziekten ontstaan doorat die cellen onder druk een verkeerd eiwit maken.' De onderzoekers gaan nu kijken hoe ze kunnen voorkomen dat de bètacellen deze verkeerd gevormde eiwitten maken.
groet, Annemarie

Vraag gesteld door: MDA
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 02 maart 2017 om 09:20

Bij mij zijn de anti-GAD65 antistoffen in mijn bloed verhoogd (20 IU/ml) en mijn bloedsuikerwaarden licht verhoogd (tot max. 13 mol/l) Volgens de internisten heet mijn variant LADA, ik ben 51 jaar. Mijn vraag is: Behoren deze antistoffen tot mijn immuunreactie of tot de beta cellen, want eigenlijk is alleen hierdoor komen vast te staan dat ik diabetes 1 heb niet zozeer aan mijn bloedwaarden? Kan ik in dit stadium nog iets zelf doen wat bijdraagt aan het versterken van die betacellen? Alvast dank

Beste Katja, GAD65 is een membraaneiwit op de insulineproducerende cellen. Het afweersysteem maakt hier antistoffen tegen, de anti-GAD65 antistoffen. Hoewel je zegt dat je bloedsuiker gelukkig niet vaak verhoogd is, is 13 mmol/l wel aan de hoge kant. Je kunt dat niet meer omkeren, je hebt medicijnen nodig om de bloedsuiker omlaag te brengen. Lees hier meer over LADA. Je kunt de bètacellen niet versterken, maar Roep zegt hierover het volgende: 'Als je bètacellen rust gunt en daarmee redt, is je kans op complicaties aanzienlijk kleiner, zo niet nul! Zonder dat je het realiseert, help je je lichaam hiermee en geef je de onderzoekers de tijd en de kans om therapieën te vinden om de ziekte te stoppen.' Roep denk dat je de bètacellen rust kunt gunnen door je bloedsuikers zo stabiel mogelijk te houden.
groet, Annemarie

Vraag gesteld door: Dit profiel is verwijderd
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 01 maart 2017 om 15:11

Op de leeftijd van 23 jaar werd bij mij bloedonderzoek gedaan, daaruit bleek dat ik een tekort aan witte bloedlichaampjes had. Toen ik 43 jaar was kreeg ik plotseling type 1 .Kan dat toch door het tekort aan witte bloedlichaampjes liggen ? Ik ben nu 70 jaar .

Hallo, bij diabetes kan een te hoge bloedsuiker leiden tot een verminderde afweer tegen infecties. Ook zie je vaker dat de witte bloedcellen minder goed werken. Er is dus een link, maar ik kan niet met zekerheid zeggen of het tekort aan witte bloedcellen bij u heeft geleid tot diabetes. Daar is voor zover ik weet niets over bekend. Met name ook omdat er 20 jaar tussen het bloedonderzoek en de diagnose zit, lijkt de kans me erg klein.
groet, Annemarie

Vraag gesteld door: primaverakarin
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 01 maart 2017 om 08:58

Enige tijd geleden werd aangegeven dat beta-cellen getransplanteerd konden worden onder bepaalde voorwaarden. Een van de voorwaarden was een reset van het afweer-systeem zodat deze de nieuwe beta-cellen niet zou uitschakelen. Hoe kan ik dit zien in relatie tot het huidige inzicht dat het afweer-systeem goed werkt? Betekent het bijvoorbeeld dat de getransplanteerde beta-cellen niet worden uitgeschakeld of dat de getransplanteerde beta-cellen dezelfde fout gaan maken als de uitgeschakelde beta-cellen en dus op termijn zullen worden uitgeschakeld door het afweer-systeem?

Beste Jo, dat is een goede vraag. Een van de redenen dat het afweersysteem na een eilandjestransplantatie onderdrukt moet worden met medicijnen is dat het dan niet of minder de lichaamsvreemde cellen aanvalt. Je krijgt immers eilandjes van iemand anders en daar reageert je afweersysteem op. Voor het nieuws van Roep dachten we dat het afweersysteem ook weer zou reageren op de insuline van de nieuwe eilandjes en die ook zou aanvallen, de persoon is namelijk niet genezen van diabetes type 1. Met het oog op de nieuwe bevindingen, is het nu onduidelijk of dit gebeurt. Maar dat gaan de onderzoekers verder uitzoeken.
groet, Annemarie

Vraag gesteld door: Jo
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 01 maart 2017 om 08:52

Betekent deze nieuwe ontdekking dat het huidige onderzoek dat Prof. Roep aan het voeren was omtrent het behandelen van afweercellen met vit.D3, wordt stopgezet?

Beste Johan, ook dat onderzoek is nog steeds erg belangrijk. Diabetes type 1 is een ingewikkelde ziekte waarbij meerdere 'puzzelstukjes' bijdragen aan het ontstaan en dus ook aan de genezing. Het afweersysteem heeft nog steeds een belangrijke rol bij het ontstaan van diabetes type 1. Bart Roep is betrokken bij beide onderzoeken en zal de nieuwe inzichten meenemen. 
groet, Annemarie

Vraag gesteld door: Johan
Beantwoord door de DiabetesType1 redactie op: 01 maart 2017 om 08:46

Stel een vraag

Gesprekken over dit artikel (2)


Foutje moet kunnen

Thema: Genezing
laaste update: meer dan 2 jaar geleden

Stel je vraag aan Bart Roep over het onderzoek naar het bijsturen van het afweersysteem

Thema: Genezing
laaste update: meer dan 2 jaar geleden

Start gesprek

Gerelateerde onderzoeksartikelen

Zombiecellen bij diabetes type 1.jpg
15 augustus 2019

Zitten er zombiecellen in de alvleesklier - en moeten ze weg?

04 juli 2019

Nieuw groot onderzoek naar overlevende bètacellen bij diabetes type 1

Proinsuline zegt wat over betacellen.jpg
21 februari 2019

Proinsuline bewijst werking bètacellen