angst en diabetes.jpg

Bang door diabetes

Er zitten best wat spannende dingen aan het dagelijks leven met diabetes type 1, dus het is niet gek om weleens bang te zijn. Maar wanneer wordt angst een probleem, en wat doe je eraan? Psycholoog Frank Snoek legt uit.

‘Angst kennen we allemaal, het is een basisemotie’, zegt prof. dr. Frank Snoek van het VUmc/AMC. ‘Angst is een nuttige reactie op een stress-situatie, een alarmsignaal: let op, er is gevaar. Zonder angst zouden wij niet overleven.’ 

Af en toe een bang moment is dus normaal. Maar het is lastig als je voortdurend angstig blijft, en dat kan mensen met diabetes gebeuren. Onlangs vertelde Snoek erover op een congres voor zorgprofessionals. 

Hoe vaak komt angst voor bij diabetes?

Diabetes maakt je soms angstig, ziet Snoek in zijn praktijk in het Diabetescentrum, en ook in onderzoek. ‘Mensen met diabetes hebben gemiddeld 25 procent vaker te maken met angst dan mensen zonder diabetes. Angst gaat vaak samen met depressie, en dat komt twee keer zo vaak voor bij mensen met diabetes. Mogelijk verklaart dat deels de link. Niet iedereen die een angststoornis heeft is depressief en andersom, maar het gaat wel vaak samen.’ 

Diabetes-angsten

Dat mensen met diabetes vatbaarder zijn voor angsten, begrijpt Snoek wel. ‘Het leven heeft voor iedereen al bedreigingen, en daar komt dan nog eens diabetes bij. En dat bréngt ook reële bedreigingen met zich mee. Nog los van hoe je er tegenover staat.’ Diabetes-angsten die Snoek tegenkomt:

  • Hypo-angst, dus bang om een te lage bloedsuikerspiegel te krijgen. 
  • Angst om juist te hoog te zitten, dus een hyper, vanwege het risico van complicaties op de langere termijn.
  • Angst voor complicaties, krijg je ze wel of niet, en zo ja welke? 
  • Angst om fouten te maken met hun insuline.
  • Bang voor tegenvallende bloeduitslagen (HbA1c, cholesterol enzovoorts.) Ook voor een vingerprik kun je bang zijn als je meerdere ervaringen hebt dat het tegenviel. 
  • Sommige mensen hebben prik- of spuitangst. 
  • Maar ook kun je bang zijn om geen relatie te krijgen of te houden, of voor problemen met werk. 

Ben ik normaal?

‘Mensen met diabetes vragen zich af: is het normaal dat ik bang ben? Een logische vraag, maar moeilijk te beantwoorden’, zegt Snoek. ‘Want wat is normaal? Wie kan van zichzelf echt zeggen dat hij normaal is?’ Maar af en toe bang zijn is iets anders dan een angststoornis hebben. Die herken je hieraan:

  • Je bent extreem bang en die angst staat niet in verhouding tot de feitelijke bedreiging. 
  • Het gevoel van angst houdt aan of de angstaanvallen herhalen zich telkens, en je raakt het maar niet kwijt. 
  • Angst is belemmerend, dus staat je dagelijkse leven in de weg. Je kunt niet doen wat je normaal gesproken doet, of dingen die anderen doen. 

‘De ene mens is van nature angstiger aangelegd dan de andere’, zegt Snoek. ‘Er zijn angsthazen, die ervaren de meeste beperkingen in hun dagelijks leven. Er zijn ook thrillseekers, die gevaar juist opzoeken, om een gevoel van controle over gevaar te hebben. De meeste mensen zitten in het midden.’ 

Hoeveel last je hebt van angst, loopt ook uiteen. Angst kun je hebben in de vorm van een gegeneraliseerde angststoornis, paniekaanvallen en fobieën. Sommige fobieën maken dat mensen een sociaal erg beperkt leven leiden. Vaak zijn zij afhankelijk van anderen om de straat op te gaan of activiteiten te ondernemen (‘phobic companions’). 

Duizend keer per dag meten

Wat gebeurt er als je angstig bent? Snoek: ‘Angst is niet alleen een gevoel, maar ook je zorgen maken en piekeren. Steeds maar op je hoede zijn. Angst maakt je zo waakzaam dat je bijna niet functioneert, maar altijd vooruit denkt: áls het maar goed gaat. En dat kan je behoorlijk in de weg zitten. Als je je dagelijks zorgen maakt over mogelijke diabetescomplicaties, dan leef je er eigenlijk al mee, ook als je ze niet hebt.’

‘Het is heel menselijk om angst te willen onderdrukken. Bijvoorbeeld met alcohol, drugs, of roken. Helaas helpt dat niet echt, of alleen maar tijdelijk. Mensen schamen zich vaak ook voor hun angsten. Of ze gaan uit angst voor complicaties met hun bloedsuiker extreem aan de lage kant zitten. Ik heb ooit iemand behandeld met autisme. Die wilde liefst duizend keer per dag meten. Dat is invaliderend.’

Dit is eraan te doen

Wie last heeft van angsten, kan daar hulp voor krijgen van een psycholoog, adviseert Snoek. ‘Die gaat samen met jou kijken naar je angst. Waar ben je precies bang voor? Het uitdiepen van je angst is spannend maar heel helpend. Hoeveel aanleiding is er nou echt concreet om daar bang voor te zijn? Hoe reëel is je angst? Vervolgens ga je de angstreactie geleidelijk aan overwinnen, feitelijk afleren. Zo krijg je stapje voor stapje meer vertrouwen dat je je angst kunt overwinnen. Wat betreft paniekaanvallen: het helpt om te bedenken dat die nooit langer dan 10 minuten duren, het lichaam herstelt altijd weer.’  

Het helpt ook om over angst te praten in een groep, zoals in de cursus ‘Diabetes de baas’, voor mensen met matig tot slecht gereguleerde diabetes type 1. Daarin leer je om controle te hebben over de dingen waar je controle over kunt hebben, en om andere dingen te laten gaan.  

‘Angst is dus een normale emotie,’ concludeert Snoek, ‘die een functie heeft: hij is een vriend, want hij waarschuwt je voor gevaar. Te veel angst kan beperkend zijn, daar is wat aan te doen. Het is niet iets is om je voor te schamen en erover praten is belangrijk.’ 

Op de hoogte blijven?

Ontvang elke 2 weken nieuws over diabetes type 1 per e-mail, met alleen artikelen die voor jou interessant zijn. Maak eenvoudig in 1 minuut een account aan en geef je interesses aan!


Gesprekken over dit artikel (0)


Start gesprek

Gerelateerde bibliotheekartikelen

hypo angst.jpg

Bang zijn voor te laag zitten: hypo-angst

Diabetes type 1 en werk.jpg

Diabetes type 1 en werk

zorgeloos middelbare school LB.jpg

Schooljaar met diabetes type 1 opstarten in het voortgezet onderwijs