​Lekker slapen voor betere bloedsuikers

Genoeg slapen is bij diabetes type 1 veel meer dan luxe: het helpt om je bloedsuikerspiegel beter te managen. Beter gezegd, een kort nachtje maakt dat extra moeilijk.

Slaaptekort en schommelende bloedsuikers versterken elkaar: slecht slapen verslechtert de bloedsuikerwaarden en die zorgen weer voor slechtere slaap. Hoe zit dat en kun je dit oplossen?

Wat gebeurt er met je bloedsuikers terwijl je slaapt?

’s Nachts heeft het lichaam eerst minder insuline nodig. Je bloedsuiker kan dalen terwijl je slaapt. Dat heb je dan niet zomaar door. Je kunt soms nachtelijke hypo’s hebben, waar je niet altijd wakker van wordt. Daarvoor kan een glucosesensor met automatisch alarm een oplossing zijn.

Tegen de ochtend laten hormonen in je lichaam de bloedsuikers weer stijgen. Maar rond die tijd raakt de insuline in het bloed op. Alleen kan het lichaam geen insuline aanmaken om de bloedsuiker te verlagen. Hierdoor kun je ’s ochtends last hebben van hypers: het dageraadfenomeen.

Tegen welke slaapproblemen lopen mensen aan?

Mensen met diabetes slapen gemiddeld korter en slechter dan mensen zonder diabetes. Slaap bestaat uit verschillende fases. Tijdens de fases van diepe slaap en REM-slaap herstelt het lichaam zich, zowel fysiek als mentaal. Mensen die slechter slapen, brengen minder tijd door in deze herstellende slaapfases.

Ook lijken jongeren met diabetes meer last te hebben van een onregelmatig slaappatroon. Ze slapen in het weekend later in, en langer uit. Dit heet een sociale jetlag. Deze onregelmatige slaaptiming lijkt zelfs nog meer effect te hebben op de bloedsuikers dan de duur en intensiteit van de slaap.

Hoe heeft diabetes effect op slaap?

Er zijn verschillende manieren waarop diabetes de nachtrust kan beïnvloeden. Zo kunnen mensen wakker liggen van zorgen om hun eigen bloedsuikerwaarden. Of in het geval van ouders, zorgen om de bloedsuikerwaarden van hun kinderen met diabetes. Ook kunnen mensen bang zijn voor nachtelijke hypo’s.

Ook diabetesmanagement zelf houdt mensen uit hun slaap. Regelmatig checken van bloedsuikerwaarden ’s nachts zorgt voor onrust. Maar ook automatische (valse) alarmen van bloedsuikermeters verstoren de nachtrust.

Problemen met de ademhaling oftewel slaapapneu komen ook vaker voor bij mensen met diabetes type 1. Evenals nachtmerries. Beide problemen lijken verband te houden met het schommelende bloedsuikerwaarden.

Depressie komt vaker voor bij mensen met diabetes. Tachtig procent van de mensen met diabetes en depressie hebben ook last van slaapstoornissen. Slechter slapen leidt weer tot een slechtere insulinegevoeligheid, ook bij diabetes type 1.

Hoe hebben slaapproblemen effect op diabetes?

Eén nacht (veel) te weinig slapen heeft al rechtstreeks gevolgen voor de bloedsuiker. Na een nachtrust van vier uur wordt je lichaam bijna een kwart minder gevoelig voor insuline. Hoe komt dat? Dat is nog een raadsel. Misschien door tijdelijke veranderingen in het zenuwstelsel, zeggen onderzoekers.

Allerlei hormonen raken in de war door slaapgebrek. Zo neemt cortisol toe (stress!) en stoffen die ontsteking bevorderen ook. Dit kan het lichaam ook weer ongevoeliger maken voor insuline. Daardoor is je gewoonlijke dosis insuline opeens niet genoeg om je bloedsuiker te verlagen.

Wat voor effect heeft slaaptekort op je diabetesmanagement?

Naast een rechtstreeks effect op de bloedsuiker, saboteert slaaptekort je zelfmanagement ook op andere manieren.

Het is moeilijker om goed te reageren op veranderingen in bloedsuikers. Het kost immers energie en denkkracht om insulinebehoeften af te stemmen op je dagelijkse activiteiten.

Ook heb je meer neiging tot snaaien als je overdag moe bent. En dan liefst snelle koolhydraten. Deze snacks laten je bloedsuiker omhoog schieten. Je bent ook wat sneller somber en ook daardoor loop je eerder naar de koelkast.

Kun je ook te veel slapen?

Je zou het misschien niet denken, maar te veel slapen is ook niet goed. Als je slaapt, kun je niet actief je bloedsuikers managen. Dus tenzij dit automatisch via een 'loop'-systeem gaat (pomp gekoppeld aan sensor en app), mis je momenten om je bloedsuikers bij te stellen. Dit kan nadelige effecten op je bloedsuikerspiegels hebben.

Hoe kun je beter slapen?

Het goede nieuws is dat je vaak wel wat kunt doen aan korte of onrustige nachten. Vroeger naar bed gaan, zorgen voor een donkere kamer, een rustige en opgeruimde kamer met schoon beddengoed, het helpt allemaal. Verder ’s avonds een rustig uurtje inbouwen voordat je naar bed gaat, zonder 'schermpjes', internet of spannende films. Probeer ook eens ontspanningsoefeningen voor het slapengaan.

Als je slaapproblemen samengaan met andere klachten zoals depressie of angst kan je terecht bij de polikliniek Diabetes Mentaal van het Amsterdam UMC. Zij zijn gespecialiseerd in volwassenen met diabetes type 1 en psychologische klachten.

Is technologie de oplossing voor slaapproblemen?

Een glucosemeter met alarmfunctie kan helpen tegen angst voor nachtelijke hypo’s. Bij minder angst slaap je ook weer beter. Helaas geven deze meters ook regelmatig valse alarmen. Hierdoor kun je ’s nachts juist meer tijd kwijt zijn aan het controleren en managen van je bloedsuikerwaarden. Dus dat is een persoonlijke afweging.

Een techniek voor handige doe-het-zelvers is het loopen. Hierbij wordt de bloedsuikerspiegel automatisch bijgesteld dankzij een koppeling tussen de glucosesensor en de insulinepomp. Een algoritme berekent hoeveel insuline de pomp afgeeft op basis van de waarden die de sensor meet.

Mensen die langere tijd loopen en vertrouwen op het systeem, zijn minder bang voor nachtelijke hypo’s. Ook zijn ze ‘s nachts veel minder tijd kwijt aan het managen van hun diabetes. Bovendien is het makkelijker om bloedglucosewaarden strak te houden, wat zorgt voor betere kwaliteit van slaap.

In de toekomst biedt een kunstmatige kunstalvleesklier mogelijk dezelfde voordelen. Automatische systemen zoals de hybrid closed loop of een kunstalvleesklier lijken slaapproblemen te verbeteren. Al is dit voor een deel van de mensen met diabetes type 1 voorlopig nog eventjes toekomstmuziek.

Maak slapen belangrijk

Op tijd naar bed gaan, regelmaat aanhouden, het is niet altijd even makkelijk. Maar je beloning voor minimaal zeven uur slapen: betere bloedsuikerwaarden, minder insuline nodig, meer energie, minder honger én je voelt je lichamelijk fitter. Daardoor sport je bijvoorbeeld ook makkelijker en prettiger.

Op de hoogte blijven?

Ontvang regelmatig nieuws over diabetes type 1 per e-mail, met alleen artikelen die voor jou interessant zijn. Maak eenvoudig in 1 minuut een account aan en geef je interesses aan!


Gesprekken over dit artikel (1)

Start gesprek

Gerelateerde bibliotheekartikelen